Thành phố Hồ Chí Minh thuộc vùng hạ du sông Sài Gòn-Đồng Nai với hàng nghìn tuyến sông, kênh, rạch lớn chảy qua, địa hình vùng ven sông có cao độ thấp trũng. Nền địa chất dọc theo bờ sông, rạch yếu, chế độ dòng chảy chịu tác động từ các công trình thượng nguồn đổ về (hồ Dầu Tiếng, hồ Trị An) và chịu ảnh hưởng chế độ bán nhật triều Biển Đông. Đồng thời, trước tình hình biến đổi khí hậu, nước biển dâng gây ra nguy cơ ngập úng, sạt lở bờ sông, rạch với xu thế ngày càng gia tăng về phạm vi và mức độ. Điều này khiến cho Thành phố Hồ Chí Minh chịu nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan với diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường. Trên thực tế có thể thấy rõ nhất là các đợt nắng nóng kéo dài, mưa lớn bất thường gây ngập úng cục bộ, triều cường dâng cao vượt mức báo động, ô nhiễm không khí... Các hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng tới đời sống hàng ngày của người dân, ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng và mục tiêu phát triển bền vững của thành phố.
Tính riêng trong năm 2025, trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh xuất hiện 4 đợt triều cường trên báo động III (trên 1,6m) tại trạm Phú An. Trong đó, đợt triều cường đầu tháng 11 đỉnh triều cường cao nhất tại trạm Phú An (1,78m) và trạm Thủ Dầu Một (1,88m) đạt cao nhất trong lịch sử quan trắc. Các đợt triều cường đã làm tràn một số đoạn bờ bao, đê bao, gây ngập một số tuyến đường, khu dân cư. Ước tính thiệt hại về tài sản do thời tiết cực đoan gây ra trong năm 2025 trên địa bàn thành phố khoảng hơn 17,8 tỷ đồng.
Trước thực tế về biến đổi khí hậu và những tác động tiêu cực trên địa bàn, Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều giải pháp đồng bộ cũng như những hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu. Từng lĩnh vực cụ thể, thành phố đều có giải pháp phù hợp. Trong đó có thể kể tới như: đầu tư hạ tầng thoát nước, phát triển không gian xanh, tăng cường dự báo khí tượng, thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính. Thành phố cũng chú trọng huy động nguồn lực tài chính, ưu tiên bố trí ngân sách đồng thời tìm kiếm nguồn vốn trong và ngoài nước, đặc biệt cho các dự án hạ tầng thoát nước, kiểm soát ngập, hồ điều tiết, đê bao và xử lý nước thải. Thành phố Hồ Chí Minh hiện là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đặc biệt, thành phố còn lồng ghép kế hoạch thích ứng biến đổi khí hậu vào quy hoạch đô thị, giao thông, sử dụng đất, năng lượng và các lĩnh vực then chốt khác, nhằm đảm bảo định hướng phát triển dài hạn của thành phố không xung đột với các mục tiêu khí hậu.
Mặc dù triển khai nhiều giải pháp song biến đổi khí hậu và những tác động tới Thành phố Hồ Chí Minh vẫn đang là bài toán khó với thành phố. Trong thời gian tới, thành phố xác định chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là lựa chọn chiến lược, ưu tiên hàng đầu cho tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Thành phố đặt mục tiêu giảm 10% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Có thể nói, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành con đường tất yếu để phát triển bền vững, đặc biệt khi Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với các thách thức về môi trường và khí hậu biến đổi. Chính vì vậy, việc chủ động ứng phó và thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là định hướng chiến lược lâu dài. Cùng với các giải pháp khoa học công nghệ, các giải pháp liên quan tới chính sách, tài chính thì sự chung tay của mỗi người dân đóng vai trò quan trọng. Thành phố xác định sẽ đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu và sẽ tiếp tục được triển khai rộng khắp. Trong năm 2025, thành phố đã triển khai hàng trăm lớp tập huấn, chương trình truyền thông cho cán bộ, người lao động, doanh nghiệp và người dân, góp phần chuyển biến nhận thức thành hành vi ứng phó cụ thể. Thời gian tới, công tác tuyên truyền sẽ được triển khai hiệu quả hơn nữa để vận động nâng cao nhận thức, trách nhiệm, ý thức chấp hành Luật Bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu của các cá nhân và tổ chức.
