Sự điều chỉnh này kéo theo những thay đổi sâu sắc trong phương thức quản trị địa phương, trong cách thức vận hành quyền lực nhà nước, cũng như trong yêu cầu về trách nhiệm và năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ ở tuyến cơ sở. Chính từ bối cảnh đó, công tác xây dựng Đảng ở cơ sởđứng trước yêu cầu phải được nhìn nhận lại một cách căn bản hơn, đặt trọng tâm vào chiều sâu, hiệu quả và sức thuyết phục trong thực tiễn, coi đây là nền tảng bảo đảm cho hoạt động thông suốt của chính quyền địa phương hai cấp và là thước đo trực tiếp năng lực cầm quyền của Đảng.
Thực tiễn cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ đều khẳng định một chân lý khách quan là mọi chủ trương, đường lối của Đảng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tổ chức thực hiện hiệu quả từ cơ sở. Cơ sở chính là nơi trực tiếp gắn bó với Nhân dân, là nơi phản ánh sinh động nhất mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, củng cố vững chắc lòng tin của Nhân dân đối với Đảng, với chính quyền và chế độ xã hội chủ nghĩa, cũng là nơi kiểm nghiệm rõ ràng nhất tính đúng đắn của mọi quyết sách.Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khi các tầng nấc trung gian được tinh giản, vai trò của cấp cơ sở trở nên trực tiếp hơn, rõ nét hơn và chịu sự giám sát thường xuyên, đa chiều hơn từ xã hội. Điều đó đòi hỏi tổ chức đảng ở cơ sở phải thực sự vững vàng về năng lực lãnh đạo, năng lực tổ chức thực tiễn và uy tín chính trị trong Nhân dân.
Trong mô hình tổ chức nhiều cấp trước đây, một số hạn chế ở cơ sở có thể được che lấp hoặc giảm nhẹ nhờ sự điều tiết của các cấp trung gian. Ngày nay, trong mô hình hai cấp, mọi yếu kém đều bộc lộ nhanh chóng và tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân cũng như niềm tin xã hội. Người dân cảm nhận vai trò của Đảng trước hết qua thái độ, trách nhiệm và hiệu quả công việc của cán bộ, đảng viên ở cơ sở; qua cách giải quyết một thủ tục hành chính; qua sự công bằng, minh bạch trong quản lý các nguồn lực công. Vì vậy, việc củng cố thực chất vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng ở cơ sở chính là cách thức trực tiếp nhất để củng cố vị thế và uy tín của Đảng trong đời sống hằng ngày của Nhân dân.
Điều kiện mới hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình đô thị hóa nhanh, chuyển đổi số sâu rộng và sự bùng nổ của không gian mạng. Các quan hệ lợi ích ngày càng đa dạng, yêu cầu của người dân đối với chính quyền ngày càng cao, khả năng tiếp cận và lan truyền thông tin ngày càng nhanh. Trong bối cảnh đó, tổ chức đảng ở cơ sở phải đảm đương tốt vai trò định hướng chính trị, dẫn dắt dư luận, giải thích và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, đồng thời chủ động xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, không để tích tụ thành điểm nóng. Hiệu quả công tác xây dựng Đảng ở cơ sở vì thế cần được đánh giá gắn liền với khả năng thích ứng, dẫn dắt và tạo đồng thuận xã hội.
Xuất phát từ những yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn, công tác xây dựng Đảng ở cơ sở đang bước vào giai đoạn cần được hiện đại hóa một cách đồng bộ và căn bản. Trong tiến trình đó, chuyển đổi số giữ vai trò quan trọng, không chỉ như một công cụ hỗ trợ, mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý, điều hành và tổ chức sinh hoạt đảng theo hướng khoa học, minh bạch, kịp thời và hiệu quả hơn. Việc chuẩn hóa và số hóa các quy trình công tác giúp tổ chức đảng ở cơ sở nâng cao chất lượng quản lý đảng viên, đổi mới nội dung và hình thức sinh hoạt chi bộ, tăng cường hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát, đồng thời tạo điều kiện để công tác dân vận được thực hiện linh hoạt, sát thực tiễn và gần dân hơn. Qua đó, chuyển đổi số góp phần trực tiếp nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và uy tín của tổ chức đảng ở cơ sở trong điều kiện mới.
Ở cấp cơ sở, chuyển đổi số cần thể hiện rõ trong việc ứng dụng các nền tảng số vào quản lý tổ chức đảng và đảng viên, theo dõi việc thực hiện nghị quyết, đánh giá kết quả công tác và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, đảng viên. Việc số hóa dữ liệu, hồ sơ và quy trình công tác góp phần tăng tính chính xác, kịp thời, đồng thời củng cố kỷ luật, kỷ cương, hạn chế tình trạng hình thức, đối phó trong sinh hoạt và hoạt động của tổ chức đảng. Chuyển đổi số cũng mở ra khả năng đổi mới nội dung, phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng, giúp việc học tập nghị quyết, tuyên truyền chủ trương của Đảng trở nên linh hoạt hơn, phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn của cán bộ, đảng viên ở cơ sở. Tuy nhiên, hiệu quả của chuyển đổi số chỉ được bảo đảm khi gắn chặt với việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm và đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Một vấn đề lưu ý khác là hiệu quả công tác xây dựng Đảng ở cơ sở còn chưa đồng đều. Ở một số địa phương, đội ngũ cán bộ cơ sở chưa theo kịp yêu cầu mới về quản trị địa phương, còn hạn chế về trình độ chuyên môn, kỹ năng hành chính, kỹ năng tiếp dân và xử lý các tình huống phức tạp. Một bộ phận cán bộ còn tâm lý ngại đổi mới, né tránh trách nhiệm, thiếu tinh thần dấn thân, chưa thực sự đặt hiệu quả phục vụ Nhân dân làm thước đo chủ yếu cho công việc của mình. Trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp, những hạn chế này trở thành lực cản rõ rệt đối với hiệu lực, hiệu quả quản lý. Bên cạnh đó, phương thức lãnh đạo của một số tổ chức đảng ở cơ sở còn chậm được đổi mới. Có nơi còn nặng về hành chính hóa công tác đảng, thiên về hình thức; có nơi thiếu sự phân định rõ ràng giữa vai trò lãnh đạo của cấp ủy và vai trò quản lý, điều hành của chính quyền; có nơi công tác chính trị, tư tưởng chưa theo kịp diễn biến của thực tiễn. Những biểu hiện đó cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực lãnh đạo và phương thức tổ chức thực hiện của tổ chức đảng ở cơ sở.
Trước bối cảnh đó, việc củng cố và nâng cao hiệu quả công tác xây dựng Đảng ở cơ sở cần được đặt ở vị trí trung tâm của công tác xây dựng Đảng hiện nay. Trọng tâm trước hết là xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và đạo đức ngay từ cơ sở, bảo đảm tổ chức đảng thực sự là hạt nhân chính trị, là trung tâm đoàn kết, thống nhất ý chí và hành động. Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cần được đổi mới theo hướng gắn chặt với thực tiễn, giúp cán bộ, đảng viên hiểu rõ trách nhiệm và vai trò của mình trong điều kiện mới. Cùng với đó, yêu cầu nêu gương, rèn luyện đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, cần được đặt lên hàng đầu. Việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cấp cơ sở trong mô hình chính quyền hai cấp đòi hỏi kỷ luật, kỷ cương và kiểm soát quyền lực phải được thực hiện nghiêm túc, thường xuyên và hiệu quả. Mỗi cán bộ, đảng viên phải tự giác đặt mình dưới sự giám sát của tổ chức đảng và của Nhân dân.
Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của tổ chức đảng ở cơ sở cần được thực hiện đồng bộ, theo hướng tập trung vào định hướng chiến lược, công tác cán bộ, kiểm tra, giám sát, tạo điều kiện để chính quyền cơ sở phát huy tính chủ động, sáng tạo trong quản lý và phục vụ Nhân dân. Xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở đáp ứng yêu cầu mới vì thế trở thành yếu tố quyết định. Công tác cán bộ cần được đổi mới theo hướng thực chất, lấy hiệu quả công việc và niềm tin của Nhân dân làm thước đo, kiên quyết sàng lọc những cán bộ yếu kém, đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Song song với đó, công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng ở cơ sở cần được tăng cường, coi đây là phương thức quan trọng để giữ vững kỷ cương, kỷ luật của Đảng. Việc phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội sẽ góp phần tạo nên cơ chế tự điều chỉnh hiệu quả, phòng ngừa sai phạm từ sớm, từ xa.
Trong điều kiện mới, việc củng cố nền tảng xây dựng Đảng ở cơ sở là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Khi tổ chức đảng ở cơ sở thực sự trong sạch, vững mạnh; khi đội ngũ cán bộ cơ sở đủ năng lực, uy tín và trách nhiệm; khi phương thức lãnh đạo của Đảng không ngừng được hoàn thiện, thì chính quyền địa phương hai cấp mới có thể vận hành hiệu quả, và niềm tin của Nhân dân đối với Đảng mới được bồi đắp bền vững từ gốc.
