Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, mặc dù đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước, song hệ thống logistics vẫn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Phần lớn hàng hóa xuất khẩu của vùng phải vận chuyển trung chuyển qua các cảng tại thành phố Hồ Chí Minh và Bà Rịa–Vũng Tàu, làm tăng thời gian, chi phí và giảm sức cạnh tranh của nông sản. Đây là một trong những hạn chế lớn đã được Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Cần Thơ nhiệm kỳ 2025–2030 chỉ rõ, đồng thời đặt ra yêu cầu phải có giải pháp căn cơ, đồng bộ.
Đóng góp hơn 90% sản lượng gạo, 70% trái cây và 65% thủy sản xuất khẩu của cả nước, đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò then chốt đối với an ninh lương thực quốc gia và tăng trưởng xuất khẩu. Tuy nhiên, chi phí logistics của khu vực này hiện vẫn cao hơn mức bình quân chung. Theo các chuyên gia, nguyên nhân không nằm ở thiếu tiềm năng mà chủ yếu do thiếu các trung tâm logistics quy mô lớn, kết nối đa phương thức và dịch vụ logistics giá trị gia tăng.
Ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh đồng bằng sông Cửu Long, nhận định: “Miền Tây chúng ta chưa có logistics đúng nghĩa, các kho lạnh còn rời rạc, hạ tầng giao thông chưa đồng bộ khiến doanh nghiệp logistics rất e dè khi đầu tư”. Nhận định này phản ánh rõ thực trạng các dịch vụ logistics hiện nay chủ yếu manh mún, thiếu tính liên kết vùng và chưa đáp ứng yêu cầu phát triển chuỗi giá trị ngành hàng.
Với vai trò trung tâm vùng, thành phố Cần Thơ đang được kỳ vọng sẽ trở thành hạt nhân trong việc tổ chức lại không gian logistics của đồng bằng sông Cửu Long. Theo Sở Xây dựng thành phố Cần Thơ, hiện thành phố có 22 cảng, trong đó các cảng Cái Cui, Hoàng Diệu và Tân Cảng–Cái Cui đã được đầu tư nâng cấp, đủ khả năng tiếp nhận tàu trọng tải từ 10.000 đến 20.000 tấn. Đây là nền tảng quan trọng để Cần Thơ phát triển logistics đa phương thức, kết nối hiệu quả đường bộ, đường thủy và đường biển, đúng định hướng Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025–2030.
Từ phía doanh nghiệp, nhu cầu về một trung tâm logistics hiện đại, tích hợp đầy đủ dịch vụ đang ngày càng rõ nét. Ông Tô Thái Thành, đại diện Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Hạnh Nguyên Logistics, cho biết: “Chúng tôi cần một trung tâm logistics tập hợp đầy đủ dịch vụ, liên kết nhà nông, nhà sản xuất và nhà nhập khẩu. Đó là cách duy nhất để nâng giá trị nông sản”. Theo ông, khi logistics được tổ chức bài bản, doanh nghiệp sẽ giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Những năm gần đây, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam liên tục tăng trưởng. Năm qua, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 62,5 tỷ USD, mức cao kỷ lục từ trước đến nay. Dự báo năm nay, xuất khẩu nông nghiệp tiếp tục có nhiều dư địa tăng trưởng khi các thị trường lớn mở rộng. Trong đó, đồng bằng sông Cửu Long vẫn là vùng đóng góp chủ lực. Tuy nhiên, nếu không giải quyết tốt bài toán logistics, lợi thế về sản lượng và chất lượng nông sản sẽ khó được chuyển hóa thành giá trị gia tăng cao.
Ông Đàm Văn Hưng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Xuất nhập khẩu nông sản Hương Miền Tây, chia sẻ: “Chúng tôi muốn đưa bưởi da xanh đi nhiều quốc gia, nhưng vẫn vướng logistics, nhất là dịch vụ chiếu xạ và kho lạnh nên phải tập trung đầu tư”. Trong khi đó, ông Phạm Thái Bình, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, nhấn mạnh: “Ngành gạo Việt Nam đang có lợi thế về thuế quan tại thị trường châu Âu, nhưng chúng ta chưa tận dụng tốt do logistics yếu, chi phí cao”.
Nhằm cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Cần Thơ nhiệm kỳ 2025–2030, thành phố đang triển khai Đề án xây dựng Trung tâm liên kết, sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trung tâm này được kỳ vọng sẽ gắn kết chặt chẽ nhà nông, nhà sản xuất và doanh nghiệp xuất nhập khẩu; hình thành hệ thống kho lạnh cấp vùng; bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến và xuất khẩu.
Khi đi vào hoạt động, Trung tâm hướng tới mục tiêu “một điểm đến đa dịch vụ”, rút ngắn khâu trung gian, giúp nông dân chủ động hơn trong tiêu thụ sản phẩm. Đặc biệt, khả năng lưu trữ nông sản sau thu hoạch lên đến 90 ngày sẽ giúp giảm áp lực bán hàng theo thời vụ, tạo điều kiện để người dân tiếp cận mức giá hợp lý và ổn định hơn. Đồng thời, doanh nghiệp yên tâm về nguồn nguyên liệu đầu vào, hạn chế tình trạng thiếu, thừa cục bộ trong chuỗi cung ứng.
Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ, khẳng định: “Khi logistics được đầu tư đúng hướng, người dân được hưởng lợi trực tiếp, nông sản bán giá cao và ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và cạnh tranh được với các đối thủ trong khu vực”.
Có thể khẳng định, đưa Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Cần Thơ nhiệm kỳ 2025–2030 vào cuộc sống trong lĩnh vực logistics không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài. Khi “mạch máu” logistics được khơi thông đồng bộ, Cần Thơ sẽ thực sự phát huy vai trò trung tâm vùng, tạo động lực lan tỏa, góp phần nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy phát triển bền vững cho toàn đồng bằng sông Cửu Long.
