Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, Đại tá Nguyễn Bá Dân, nguyên Chánh Thanh tra Công an tỉnh Thanh Hóa, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Thanh Hóa cho biết, “dưới góc nhìn của một đảng viên cao tuổi, tôi thấy rằng dự thảo Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam (2011-2025) cần được xem xét kỹ lưỡng nhằm bảo đảm tính khả thi và bền vững. Cụ thể, việc nâng cao ý thức trách nhiệm và tự giác của từng đảng viên là rất quan trọng. Chúng ta cần nhấn mạnh sự gương mẫu trong hành động, đặc biệt trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực”.
Xem xét sửa đổi, bổ sung phù hợp giai đoạn mới
Theo đồng chí Nguyễn Bá Dân, cần tạo điều kiện hơn nữa cho các đảng viên trẻ được tham gia, lắng nghe ý kiến từ họ để xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, phát triển toàn diện. Việc tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức lý luận chính trị và chuyên môn cho đảng viên cũng cần được quan tâm.
“Đáng chú ý, sự kết nối giữa Đảng và nhân dân là thiết yếu. Chúng ta cần chú trọng vào công tác tuyên truyền, vận động để nhân dân hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của Đảng, từ đó xây dựng niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội”, đồng chí Nguyễn Bá Dân nói.
Cũng theo đồng chí Nguyễn Bá Dân, Điều lệ Đảng là văn bản xác định tôn chỉ, mục đích, hệ tư tưởng, các nguyên tắc về tổ chức và hoạt động, cơ cấu tổ chức, bộ máy của Đảng, quy định trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền hạn của đảng viên và các tổ chức đảng. Xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn, việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng tại Đại hội lần này là rất cần thiết. Đơn cử như trong bối cảnh hiện nay, tôi cho rằng, có thể bổ sung hình thức sinh hoạt trực tuyến, ứng dụng nền tảng số trong sinh hoạt đảng.
Đồng tình với quan điểm này, Trung tá Nguyễn Thị Minh Huệ, Giảng viên Khoa Lý luận chính trị và khoa học xã hội nhân văn, Học viện An ninh nhân dân, bày tỏ, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam là nền tảng, xác định rõ tôn chỉ, bản chất, nguyên tắc tổ chức và phương thức lãnh đạo của Đảng, bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động trong toàn Đảng, đồng thời khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội.
Theo đồng chí Nguyễn Thị Minh Huệ, trước bối cảnh mới hiện nay, Điều lệ Đảng cần được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số nội dung, nhất là làm rõ hơn cơ chế Đảng chịu sự giám sát của nhân dân; tăng cường trách nhiệm nêu gương, giải trình của cán bộ, đảng viên; cập nhật yêu cầu về chất lượng đảng viên, kỷ luật, kiểm soát quyền lực để đáp ứng nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong điều kiện phát triển và hội nhập sâu rộng của đất nước.
Soi chiếu, rà soát, sửa đổi, hoàn thiện Điều lệ Đảng, bảo đảm theo kịp nhịp vận động thực tiễn
Chia sẻ với chúng tôi, bà Trương Trọng Thủy, Bí thư chi bộ tổ dân phố 21, phường Hai Bà Trưng, Hà Nội cho rằng, thực tiễn gần bốn thập kỷ đổi mới cho thấy đất nước đang bước vào giai đoạn “vươn mình”, với quy mô phát triển, không gian quản trị và mức độ hội nhập sâu rộng chưa từng có. Hiện, đất nước đã đi qua giai đoạn “thoát nghèo” để bước vào một thời kỳ phát triển mới, với khát vọng vươn mình mạnh mẽ hơn, tự tin hơn và chủ động hơn trên bản đồ khu vực và thế giới. Quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng, mức độ hội nhập ngày càng sâu, yêu cầu quản trị quốc gia ngày càng cao, tinh vi và phức tạp.
“Xuất phát từ thực tiễn của công cuộc đổi mới, yêu cầu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng tại Đại hội lần này là tất yếu khách quan, không thể trì hoãn. Theo đó, những thiết chế nền tảng của hệ thống chính trị, trong đó có Điều lệ Đảng, cần được soi chiếu, rà soát và hoàn thiện để bảo đảm theo kịp nhịp vận động của thực tiễn”, Bí thư chi bộ Trương Trọng Thủy nói.
Bà Thủy phân tích, thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian qua là một minh chứng rõ nét. Việc tinh gọn bộ máy, phân định rõ hơn trách nhiệm, thẩm quyền giữa các cấp chính quyền nhằm hướng tới một nền quản trị hiệu quả, gần dân, sát dân là chủ trương đúng đắn. Tuy nhiên, quá trình tổ chức thực hiện cũng bộc lộ không ít vấn đề mới, nhất là trong mối quan hệ giữa tổ chức Đảng, chính quyền và các đoàn thể ở cơ sở. Có những vấn đề mà thực tiễn đã đi nhanh hơn so với khung khổ quy định hiện hành, khiến không ít cán bộ lúng túng trong vận dụng, thậm chí nảy sinh tâm lý e dè, sợ sai, sợ trách nhiệm. Điều đó cho thấy, nếu Điều lệ Đảng không được cập nhật kịp thời để tạo hành lang chính trị, pháp lý rõ ràng, minh bạch và phù hợp, thì rất khó khơi thông nguồn lực, phát huy tính chủ động, sáng tạo từ cơ sở.
Cùng với yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy, làn sóng phát triển nền tảng số và công nghệ số đang tạo ra những biến chuyển mang tính cách mạng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu, mà đã trở thành một tiến trình hiện hữu, tác động trực tiếp đến phương thức lãnh đạo, quản lý, điều hành và phục vụ nhân dân. Từ chính quyền số, kinh tế số đến xã hội số, mọi hoạt động đều đòi hỏi tốc độ, sự kết nối và tính minh bạch cao hơn. Trong bối cảnh đó, những quy định mang tính nguyên tắc của Điều lệ Đảng cần được nghiên cứu bổ sung để vừa giữ vững bản chất, vai trò lãnh đạo của Đảng, vừa tạo điều kiện cho việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu và các phương thức quản trị hiện đại vào thực tiễn.
Thực tế cũng cho thấy, chính quá trình vận hành trong môi trường số đã làm lộ rõ một số điểm nghẽn, bất cập về tư duy, phương thức làm việc và năng lực của một bộ phận cán bộ, đảng viên. Khi yêu cầu xử lý công việc ngày càng nhanh, chính xác và dựa trên dữ liệu, thì những cách làm cũ, nặng về thủ công, kinh nghiệm cá nhân hay tâm lý an toàn, ngại đổi mới không còn phù hợp. Nếu không có những điều chỉnh kịp thời từ các quy định nền tảng, trong đó có Điều lệ Đảng, thì nguy cơ tụt hậu không chỉ nằm ở công nghệ, mà sâu xa hơn là tụt hậu về phương thức lãnh đạo và năng lực quản trị.
Cần nhìn nhận thẳng thắn rằng, công cuộc đổi mới hiện nay đã và đang chuyển mạnh sang một giai đoạn mới, nơi yếu tố kỹ thuật số và công nghệ số giữ vai trò trọng yếu. Đây không chỉ là cuộc đổi mới về công cụ, mà là đổi mới về tư duy, về cách tiếp cận và về chuẩn mực năng lực. Đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặc biệt là ở cơ sở, phải được trang bị trình độ, nhận thức và kỹ năng phù hợp để có thể đuổi kịp, nắm bắt và làm chủ những thay đổi đó. Điều lệ Đảng, với vai trò là văn bản gốc, có ý nghĩa định hướng lâu dài, cần phản ánh được yêu cầu này, tạo cơ sở cho công tác xây dựng Đảng trong điều kiện mới.
“Từ góc độ đó, tôi cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng không chỉ nhằm khắc phục những bất cập trước mắt, mà còn mang ý nghĩa chuẩn bị cho tương lai. Đó là chuẩn bị về thể chế để Đảng tiếp tục giữ vai trò lãnh đạo toàn diện trong một xã hội đang vận động nhanh, đa chiều và đầy thách thức. Đó cũng là cách để bảo đảm sự thống nhất giữa đường lối, chủ trương với thực tiễn tổ chức thực hiện, giữa yêu cầu phát triển đất nước với năng lực đáp ứng của hệ thống chính trị”, bà Thủy nêu rõ.
Sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống
Trò chuyện với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Văn Cầu, Bí thư Chi bộ 7 Xuân La, phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội góp ý về việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện Điều lệ Đảng, liên quan tới việc tích hợp và tinh gọn văn bản hướng dẫn, cần nghiên cứu tích hợp các quy định mang tính phổ quát, cơ bản trực tiếp vào Điều lệ Đảng, giúp giảm bớt các văn bản hướng dẫn thi hành chồng chéo, giúp đảng viên dễ tiếp cận, dễ nhớ và dễ thực hiện. Đồng thời, cần thống nhất nhiệm kỳ 5 năm cho cả chi bộ cơ sở và chi bộ trực thuộc đảng bộ cơ sở, nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị, giảm bớt các thủ tục hành chính và tổ chức đại hội không cần thiết.
Với công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng, liên quan tới việc cụ thể hóa việc giám sát đảng viên nơi cư trú, từ kinh nghiệm thực tiễn, đồng chí Nguyễn Văn Cầu kiến nghị, cần bổ sung các quy định chi tiết về quy trình kiểm tra, giám sát đảng viên thực hiện nhiệm vụ theo Quy định 213 (đảng viên đang công tác giữ mối liên hệ với cấp ủy nơi cư trú). “Hiện nay, công tác này còn chung chung, chưa có chế tài kiểm tra thực sự hiệu quả để đánh giá đúng sự gương mẫu của đảng viên tại địa phương”, đồng chí Cầu đề xuất.
Theo Bí thư Nguyễn Văn Cầu, cũng cần mở rộng quyền hạn cung cấp tài liệu trong giám sát, xem xét sửa đổi Điều 33 của Điều lệ Đảng theo hướng yêu cầu các tổ chức, cá nhân phải cung cấp tài liệu đầy đủ không chỉ cho công tác kiểm tra mà cho cả hoạt động giám sát chuyên đề. Song song là cải cách thời hạn kỷ luật để tạo điều kiện cho cán bộ. Đơn cử như, đối với hình thức kỷ luật "Khiển trách" do các sai sót nghiệp vụ thông thường (không liên quan đến suy thoái đạo đức hay tham nhũng), đề xuất rút ngắn thời hạn hiệu lực xuống còn 6 tháng (thay vì 1 năm). Nếu đảng viên khắc phục tốt, việc rút ngắn thời hạn sẽ giúp kịp thời kiện toàn và không làm lãng phí nguồn lực cán bộ trong bối cảnh thực tiễn thay đổi nhanh chóng.
Về chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong hoạt động của Đảng, Bí thư Nguyễn Văn Cầu nhấn mạnh tới cụ thể hóa nhiệm vụ tiên phong chuyển đổi số theo hướng, cần đưa nội dung "Tiên phong trong chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo" vào nhiệm vụ của đảng viên trong giai đoạn mới. Đảng viên phải là "hạt nhân lãnh đạo", đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ để không bị tụt hậu so với sự phát triển của xã hội. Bên cạnh đó, hỗ trợ đảng viên cao tuổi tiếp cận công nghệ. “Thực tế tại các chi bộ chung cư trên địa bàn chúng tôi, tỷ lệ đảng viên cao tuổi rất lớn dẫn đến khó khăn trong việc triển khai phần mềm "Sổ tay đảng viên điện tử" và các nội dung liên quan trực tuyến. Do đó, cần có cách hướng dẫn cầm tay chỉ việc, trực quan để xóa bỏ khoảng cách công nghệ trong sinh hoạt đảng”, Bí thư Cầu kiến nghị.
Cũng từ góc nhìn của một bí thư chi bộ cơ sở, bà Chu Thị Hà, Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác mặt trận địa bàn 42, phường Giảng Võ, Hà Nội, thông tin, “Chi bộ có tổng số 132 đảng viên nhưng hiện nay chỉ có 55 đảng viên sinh hoạt thường xuyên, còn lại là đảng viên miễn sinh hoạt hoặc sinh hoạt không thường xuyên. Trong số đó có những đồng chí trên 90 tuổi, có cả đảng viên 85 năm tuổi Đảng, 75 năm tuổi Đảng và 70 năm tuổi Đảng. Trong tổng số hơn 80 tổ chức cơ sở Đảng của phường Giảng Võ, là một trong 50 chi bộ với đặc thù là nhiều phong trào đều đặt lên vai các chi bộ hưu trí. Hơn nữa, hiện nay việc áp dụng công nghệ số, triển khai phong trào “bình dân học vụ số” đặt ra nhiều thách thức, nhất là với đảng viên lớn tuổi. Trước đây khi còn công tác, chúng tôi đã tiếp cận công nghệ, nhưng hiện nay công nghệ thay đổi rất nhanh, việc thích ứng không hề dễ dàng”, Bí thư Hà bộc bạch.
Bí thư Chu Thị Hà nhìn nhận, 5 năm một nhiệm kỳ thì việc điều chỉnh, bổ sung Điều lệ Đảng là rất cần thiết. Điều đó nhằm bảo đảm sự phù hợp với tình hình thực tế. Hiện nay, theo sự chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương mà đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư, con đường đổi mới của đất nước và của Đảng đang được triển khai rất quyết tâm, rất mạnh mẽ. Nhân dân cũng cảm nhận rõ điều này qua thực tiễn. Vì vậy, việc có những điều chỉnh, bổ sung trong Điều lệ Đảng cho phù hợp với bối cảnh mới là hết sức cần thiết. “Đối với chúng tôi ở cơ sở, việc sửa đổi bổ sung phải căn cứ vào nguyên tắc chung là xuất phát từ thực tiễn”, Bí thư Hà nói.
Cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng trong bối cảnh hiện nay
Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, Tiến sĩ Lê Văn Hội, nguyên Giảng viên cao cấp khoa Xây dựng Đảng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhấn mạnh, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam là văn bản pháp lý tối cao, nền tảng định hướng mọi hoạt động của Đảng, xác định tôn chỉ, mục đích xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, công bằng, văn minh; nền tảng tư tưởng là Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; là bộ quy tắc cơ bản, điều chỉnh mọi mặt tổ chức và hoạt động của Đảng và trách nhiệm của đảng viên, tổ chức đảng các cấp, qua đó đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện, thống nhất của Đảng đối với Nhà nước và xã hội.
“Việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam trong bối cảnh hiện nay là cần thiết và được thực hiện tại Đại hội XIV của Đảng, sửa đổi giúp Đảng lãnh đạo tốt, hiệu quả hơn thông qua hệ thống chính trị, nâng cao năng lực lãnh đạo và cầm quyền nhằm điều chỉnh tổ chức, nhiệm vụ, quy định phù hợp hơn với bối cảnh mới, yêu cầu xây dựng Đảng, nhất là trong bối cảnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền 2 cấp và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên”, Tiến sĩ Lê Văn Hội nhấn mạnh.
Theo Tiến sĩ Lê Văn Hội, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua các văn bản pháp luật quan trọng để thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (cấp tỉnh và cấp xã), bao gồm việc sửa đổi Hiến pháp (Nghị quyết 203/2025/QH15) và ban hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương (Luật 72/2025/QH15), chính thức bỏ cấp huyện, thị trấn, với mục tiêu tinh gọn bộ máy, phân định rõ thẩm quyền, hướng tới vận hành toàn diện theo chính quyền 2 cấp từ ngày 1/7/2025, kèm theo các nghị quyết, đề án cụ thể của Chính phủ để triển khai thực hiện.
Mô hình chính quyền 2 cấp (tỉnh, xã) và một số nội dung quy định khác về công tác xây dựng Đảng; công tác kiểm tra, giám sát; quy định về những điều đảng viên không được làm… đòi hỏi tổ chức và hoạt động của Đảng ở địa phương phải có sự điều chỉnh để thống nhất với cơ cấu chính quyền mới, nhằm bảo đảm sự phù hợp với yêu cầu tổ chức, lãnh đạo, quy định về tổ chức Đảng ở địa phương và hệ thống quy định của Trung ương. Do đó, việc sửa đổi Điều lệ Đảng là cần thiết khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp nhằm cụ thể hóa đường lối của Đảng, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, ban hành quy định và hướng dẫn mới bảo đảm Điều lệ Đảng sát với thực tiễn hơn, phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng trong bối cảnh mới.
“Để Điều lệ Đảng thực sự phát huy hiệu quả trong hoạt động tổ chức, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như: Tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng; đổi mới công tác kiểm tra, giám sát; đổi mới phương thức lãnh đạo của các cấp ủy đảng; nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ; phát huy dân chủ, thực hiện phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên; ứng dụng công nghệ số vào quản lý đảng viên và đẩy mạnh xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên trong sạch, vững mạnh từ cơ sở”, Tiến sĩ Hội đề xuất.
Có thể nói, thực tiễn đổi mới đang đặt ra những câu hỏi mới, đòi hỏi những câu trả lời mới. Việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng nếu được thực hiện trên tinh thần cầu thị, khoa học và bám sát thực tiễn, sẽ không chỉ là một bước hoàn thiện về mặt quy định, mà còn là một thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm đổi mới, dám nhìn thẳng vào hạn chế, dám điều chỉnh để đi tới. Trong hành trình đưa đất nước vươn mình mạnh mẽ hơn, Điều lệ Đảng thực sự trở thành nền tảng vững chắc đối với mọi hoạt động của Đảng, trong kỷ nguyên mới.
