Ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong phát triển nông nghiệp
Thành phố Hồ Chí Minh coi chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trên tất cả các lĩnh vực trong đó có lĩnh vực nông nghiệp. Việc phát triển nông nghiệp dựa trên nền tảng công nghệ, tự động hóa thay cho các mô hình truyền thống nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tăng cường hiệu quả sản xuất và giảm tác động đến môi trường... đang được các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tích cực hưởng ứng. Đây cũng chính là cơ hội để Thành phố Hồ Chí Minh thay đổi các mô hình sản xuất nhỏ lẻ, kém hiệu quả và thiếu liên kết chuỗi giá trị đã và đang tồn tại. Trên thực tế hiện nay, nhiều nơi đã đẩy mạnh phát triển nông nghiệp thông minh với ứng dụng AI, IoT, blockchain trong sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng. Trong trồng trọt, cảm biến giúp theo dõi môi trường sống của cây trồng, sử dụng phần mềm quản trị vườn trồng hoặc tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên (nước, phân bón…). Qua đó, không chỉ tối ưu nhu cầu cây trồng, nâng cao năng suất mà còn giảm được chi phí đáng kể, góp phần vào tăng hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Trong chăn nuôi, mô hình chuồng kín với hệ thống làm mát, điều khiển nhiệt độ, máng ăn uống tự động ngày càng phổ biến. Đồng thời, xử lý chất thải bằng biogas, chế phẩm sinh học vừa bảo vệ môi trường vừa tái tạo năng lượng cho sản xuất.
Ông Lâm Ngọc Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị, kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Tuấn Ngọc - một trong những đơn vị đang áp dụng mạnh mẽ chuyển đổi số vào sản xuất nông nghiệp cho biết, để nâng cao năng suất, chất lượng, Hợp tác xã đã chủ động tiên phong trong việc áp dụng công nghệ số vào các quy trình sản xuất rau theo phương pháp thủy canh. Hợp tác xã không chỉ tập trung vào đổi mới công nghệ quản lý, mà còn kết hợp nguyên lý nông nghiệp tuần hoàn để chắc chắn cho phát triển bền vững, giảm thiểu lượng rác thải trong sản xuất nông nghiệp.
Chia sẻ cụ thể về sự kết hợp giữa chuyển đổi số và nông nghiệp tuần hoàn, ông Tuấn cho biết, đơn vị đã ứng dụng công nghệ tự động hóa trong sản xuất bằng cách tích hợp các hệ thống cảm biến IoT (Internet vạn vật) vào mô hình trồng rau thủy canh. Các cảm biến này theo dõi và ghi nhận liên tục các thông số quan trọng như độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng và nồng độ dinh dưỡng trong nước. Dữ liệu được thu thập và phân tích tự động, từ đó hỗ trợ điều chỉnh kịp thời để bảo đảm môi trường canh tác tối ưu. Ngoài ra, Hợp tác xã Nông nghiệp Tuấn Ngọc còn sử dụng phần mềm quản lý để theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất, từ khâu gieo trồng đến thu hoạch và phân phối. Sản phẩm được dán mã QR, cho phép người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc một cách nhanh chóng và minh bạch.
Theo ông Lê Minh Dũng, nguyên Chủ tịch Hội Nông dân Thành phố Hồ Chí Minh, để thực hiện chuyển đổi số thành công, nông dân là người đầu tiên và là “gốc” để chuyển đổi số trong nông nghiệp. Để giúp nông dân chuyển đổi số, Hội Nông dân Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ, tư vấn đồng thời tổ chức các lớp tập huấn chuyển đổi số trong quảng bá, tiêu thụ nông sản cho hội viên, nông dân; kỹ năng cơ bản bán hàng và tạo lập tài khoản số trên nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử.
Đẩy mạnh công tác khuyến nông, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật
Bên cạnh việc thúc đẩy chuyển đổi số, ngành nông nghiệp thành phố cũng tích cực thực hiện các chính sách về khuyến nông, khuyến khích phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao cho nông dân trên địa bàn, đem lại hiệu quả kinh tế lớn cho bà con. Ông Lê Đình Chức, phụ trách Trạm Khuyến nông Củ Chi cho biết: Trong thời gian qua, đơn vị đã thực hiện nhiều hoạt động khuyến nông, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nông dân, đặc biệt là công tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Những mô hình sản xuất tiên tiến, áp dụng công nghệ cao, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, kết hợp mô hình du lịch sinh thái trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản đã được chia sẻ, tư vấn, hỗ trợ cho bà con. Trên thực tế, các mô hình này đã phát huy hiệu quả rõ rệt và được nhân rộng. Địa phương cũng đã triển khai thành công và nhân rộng một số mô hình điển hình khác như: trồng rau hữu cơ VietGAP, chăn nuôi heo bằng đệm lót sinh học, nuôi cá tuần hoàn RAS… “Các lớp tập huấn, hội thảo đầu bờ, trình diễn mô hình được tổ chức thường xuyên, giúp nông dân tiếp cận kỹ thuật mới một cách trực quan, dễ hiểu. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong khuyến nông cũng được chú trọng. Người nông dân đã biết sử dụng mạng xã hội như Zalo, Facebook, hoặc các ứng dụng hỗ trợ kỹ thuật”, ông Chức chia sẻ.
Là mô hình trực tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật từ chương trình khuyến nông của Trạm Khuyến nông Củ Chi, vườn lan của ông Nguyễn Hoàng Em là một trong ba hộ mà Trạm triển khai mô hình trình diễn trồng lan tiêu biểu trong năm 2025. Với hai giống được nhập từ Thái Lan là dendrobium mini và dendrobium nắng trong điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và sự chăm sóc theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, mô hình trồng lan này đã cho hiệu quả rõ rệt. Ông Nguyễn Hoàng Em cho biết trong thời gian triển khai luôn tuân thủ theo đúng yêu cầu kỹ thuật của cán bộ khuyến nông và hy vọng với những giống lan này, cùng sự hướng dẫn tận tình của cán bộ khuyến nông, sắp tới nhà vườn sẽ cho ra những sản phẩm đẹp, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả, thu nhập cho gia đình.
Thành phố Hồ Chí Minh sau khi hợp nhất ba địa phương đã mở rộng không gian nông nghiệp với hơn 454.000 ha, là điều kiện thuận lợi để phát triển các vùng sản xuất quy mô lớn và đa dạng hệ sinh thái. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I (nhiệm kỳ 2025-2030) xác định tầm nhìn đến năm 2030-2050: xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, hội nhập quốc tế sâu rộng, trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo; trong đó, nông nghiệp đô thị-nông nghiệp công nghệ cao-nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, không chỉ là ngành sản xuất, mà là trụ cột quan trọng của không gian sinh thái-môi trường-an ninh nguồn nước-bản sắc đô thị. Theo ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, trong thời gian tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phát triển nông nghiệp trở thành hệ sinh thái đa giá trị, sản xuất hàng hóa công nghệ cao, tích hợp nông nghiệp vào cấu trúc đô thị thông minh-xanh-bền vững. Để hiện thực mục tiêu phát triển này, Thành phố Hồ Chí Minh phân chia nông nghiệp theo 3 vùng; trong đó, vùng thứ nhất là khu vực nông nghiệp công nghệ cao gắn với đô thị trung tâm. Vùng Bình Dương (cũ) được định hướng là vùng nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và giá trị cao. Khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) giữ vai trò then chốt trong khâu chế biến và logistics.
Với định hướng hiện đại hóa trong nông nghiệp, có thể thấy, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước kiến tạo một nền nông nghiệp đô thị hiện đại và đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập mạnh mẽ hiện nay. Nếu triển khai quyết liệt và đồng bộ, Thành phố Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể hình thành một nền nông nghiệp hiện đại, giá trị cao, đóng vai trò trung tâm trong chuỗi nông sản của khu vực phía nam và cả nước.
