Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 khẳng định: Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân, nhất là vùng đồng bào dân tộc, tôn giáo, vùng biên giới; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương, các vùng trong tỉnh. Đây là chủ trương thể hiện tầm nhìn phát triển toàn diện, lấy con người làm trung tâm, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn văn hóa, nâng cao đời sống nhân dân và bảo đảm công bằng, phát triển bền vững giữa các vùng, các địa phương trong tỉnh.
Vùng đất giàu bản sắc văn hóa
Đồng Nai có hơn 120 di tích được xếp hạng, trên 1,5 ngàn di tích phổ thông được kiểm kê cùng hàng trăm lễ hội truyền thống được duy trì, bảo tồn. Trong đó có gần 400 lễ hội truyền thống, phân bố đều khắp các địa phương. Nhiều lễ hội truyền thống như: Lễ hội Mừng cơm mới của người Xtiêng, Lễ hội Chol Chnam Thmay của người Khmer… đã được phục dựng, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của cộng đồng.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Loan cho biết: “Việc bảo tồn, kết nối và phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc, bồi đắp nền tảng tinh thần cho xã hội mà còn tạo động lực nội sinh quan trọng, mở ra không gian phát triển bền vững, thúc đẩy du lịch. Qua đó, giáo dục truyền thống và xây dựng con người Đồng Nai nghĩa tình, năng động, sáng tạo, hội nhập trong giai đoạn mới”.
Các khu vực biên giới tỉnh Đồng Nai, một trong những biểu tượng rõ nét nhất của văn hóa Khmer tại chính là các ngôi chùa như chùa Sóc Lớn ở Lộc Hưng với lối kiến trúc mang đậm phong cách Khmer-mái cao nhiều tầng, đầu đao cong vút, hoa văn rồng rắn tỉ mỉ. Chùa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là trung tâm văn hóa của cộng đồng. Tại đây, trẻ em Khmer còn được học chữ viết và tiếng mẹ đẻ, góp phần gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.
Bên cạnh đó, các lễ hội truyền thống của người Khmer cũng mang màu sắc riêng biệt, tiêu biểu là lễ Chôl Chnăm Thmây (Tết cổ truyền), lễ Sen Dolta (lễ báo hiếu ông bà) và lễ Ok Om Bok (lễ cúng trăng). Thông qua các lễ hội, người dân thể hiện các phong tục, tập quán, tín ngưỡng phong phú và là nơi để cộng đồng gắn kết, thể hiện tinh thần đoàn kết và lòng biết ơn tổ tiên.
Ngoài ra, văn hóa Khmer còn được thể hiện qua trang phục truyền thống như sampot, các món ăn đặc trưng như bún num bò chóc, xôi ngũ sắc, và phong tục ứng xử giàu tính cộng đồng. Trong bối cảnh hội nhập, những nét văn hóa độc đáo ấy không chỉ tạo nên sự phong phú cho đời sống tinh thần ở Bình Phước, mà còn là nguồn tài sản quý báu cần được bảo tồn và phát huy
Ông Lâm Phết, đại diện Ban trị sự chùa Sóc Lớn, xã Lộc Hưng chia sẻ: “Trong các lễ, hội thì Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây là trọng nhất trong năm của đồng bào Khmer. Đây không chỉ là thời khắc giao hòa giữa đất trời và con người, mà còn là lúc những giá trị văn hóa truyền thống được khơi dậy mạnh mẽ nhất. Giữa tiếng trống lâm thôn rộn ràng, tiếng cười giòn tan vang khắp thôn sóc, các trò chơi dân gian như kéo co, giấu khăn, bịt mắt đập quà, ném trái tràm hay chồ chhung (ném còn Khmer) được tái hiện đầy sinh động, gắn kết cộng đồng và gìn giữ nét đẹp văn hóa Khmer từ đời cha ông để lại”.
Nét đẹp văn hóa người Khmer
Tham dự Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây (tại ấp Sóc Lớn, xã Lộc Hưng) mới cảm nhận được không khí nơi đây. Sự góp mặt đông đủ của người dân, từ lớp thanh thiếu niên đến các cụ lớn tuổi khiến không khí thêm rộn ràng, thể hiện tinh thần đoàn kết trong cộng đồng người Khmer. Không phân biệt tuổi tác hay giới tính, mỗi người dân đều tham gia vào các trò chơi dân gian, như bó ongkunh, chồ chhung…
Chị Thị Ánh, xã Lộc Hưng cho biết, ngày cuối cùng của Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây, bà con ai nấy đều ra chùa, từ trẻ em đến người già cùng nhau múa hát, tham gia trò chơi dân gian rất nhiệt tình. Mỗi người đều vui vẻ, không ai ngại ngùng hay phân biệt. Bà con ai nấy đều cầu chúc cho nhau luôn mạnh khỏe, giáo dục con cháu tiếp tục giữ gìn và lan tỏa những giá trị văn hóa quý báu của người Khmer.
Bên cạnh đó, lễ hội Phá Bàu ở xã Lộc Hưng cũng được người dân lưu giữ nhiều đời nay. Đây là một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng, thể hiện các loại hình diễn xướng dân gian gắn liền với đời sống tinh thần của người Khmer ở xã Lộc Hưng nói riêng và cộng đồng người Khmer ở Đồng Nai nói chung.
Lễ hội Phá Bàu còn thể hiện văn hóa ứng xử với môi trường sống, môi trường tự nhiên của con người với cách khai thác nguồn lợi lâu dài, bền vững, là nơi bảo tồn các công cụ đánh bắt truyền thống của người Khmer. Đây cũng là nơi thể hiện tinh thần đoàn kết cộng đồng, thể hiện sự giao lưu tình cảm sâu sắc không chỉ giữa các cư dân trong sóc mà cả với các cộng đồng cư dân ở các khu vực khác.
Người truyền lửa cho thế hệ trẻ
Gắn bó với công tác đoàn hơn tám năm, anh Lâm Phi Hùng (Bí thư đoàn xã Lộc Thành, tỉnh Đồng Nai) đã có nhiều hoạt động lưu giữ những giá trị truyền thống của dân tộc mình, như: tổ chức lớp múa truyền thống, tái hiện lễ hội dân gian, gìn giữ trang phục, nhạc cụ, ẩm thực Khmer… Mỗi chương trình, hoạt động Lâm Phi Hùng tham gia hay tổ chức đều chứa đựng nhiều giá trị văn hóa và mang hơi thở cội nguồn.
Lâm Phi Hùng chia sẻ: “Hoạt động công tác đoàn không chỉ là nơi rèn luyện tuổi trẻ mà còn là cầu nối để gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc. Được góp phần tổ chức những hoạt động tôn vinh nét đẹp truyền thống của người Khmer, Xtiêng và các dân tộc thiểu số khác đó là niềm tự hào lớn nhất trong quá trình công tác của mình. Tôi tâm niệm, làm công tác thanh niên thì trước hết phải làm sao để các bạn trẻ thấy được giá trị của chính mình, từ đó mới yêu, gắn bó và cùng gìn giữ cội nguồn văn hóa dân tộc”.
Trong thời gian làm công tác đoàn thanh niên, Lâm Phi Hùng đã phối hợp với đoàn xã tổ chức như lớp truyền dạy múa dân gian, hội thi văn hóa, thể thao, du lịch các dân tộc thiểu số… Điều đặc biệt nhất trong hành trình công tác đoàn của anh Hùng không phải là số lượng chương trình anh từng tổ chức, mà là văn hóa Khmer đã được “hồi sinh” trong trái tim đoàn viên Khmer địa phương.
Qua đó, Từ đó, giữ gìn và lan tỏa những giá trị văn hóa các dân tộc, thắp lên tinh thần đoàn kết dân tộc. Em Lâm Thị Tiên, đoàn viên trẻ tại ấp Chà Là, xã Lộc Thịnh chia sẻ: “Em cảm thấy rất tự hào khi được tham gia các hoạt động đoàn. Qua đó em đã học hỏi thêm nhiều điều về truyền thống của dân tộc mình. Càng tham gia, em càng ý thức được rằng giữ gìn văn hóa không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách để khẳng định bản thân giữa xã hội hiện đại”.
Không chỉ Lâm Phi Hùng, các bạn trẻ ở huyện Lộc Ninh cũng tiên phong dấn thân lan tỏa tinh thần yêu văn hóa, gìn giữ bản sắc dân tộc đến từng chi đoàn, thôn, ấp vùng sâu, vùng xa. Từ những điệu múa tưởng như mai một đến những khúc nhạc bị lãng quên đã được các bạn trẻ khôi phục và truyền cảm hứng trở lại. Văn hóa Khmer vì thế không chỉ được lưu giữ mà còn được thổi hồn sống động giữa đời thường, trong từng hoạt động đoàn cơ sở.
Trong bức tranh phát triển chung của tỉnh Đồng Nai, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có văn hóa Khmer, không chỉ là trách nhiệm mà còn là động lực quan trọng cho phát triển bền vững.
Với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng tinh thần chủ động, tự giác của cộng đồng và thế hệ trẻ, những sắc màu văn hóa truyền thống sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và tỏa sáng. Qua đó, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bồi đắp nền tảng tinh thần xã hội, xây dựng Đồng Nai phát triển hài hòa, giàu bản sắc, văn minh và nghĩa tình trong giai đoạn mới.
