Tầm nhìn về một thành phố giàu mạnh từ biển đã được đặt ra như một mục tiêu chiến lược của Thành phố Hồ Chí Minh trong nhiều năm qua. Giờ đây, với việc sáp nhập ba địa phương, Thành phố Hồ Chí Minh đang nắm trong tay lợi thế biển vượt trội, không chỉ hiện thực hóa giấc mơ vươn ra đại dương mà còn tạo đà cho một chu kỳ tăng trưởng đột phá, khẳng định vị thế không chỉ trong nước mà còn tầm quốc tế.
Thành phố Hồ Chí Minh có lịch sử giao thương quốc tế đáng tự hào, đến nay vẫn là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của Việt Nam. Quá trình phát triển kinh tế của thành phố luôn gắn liền với sự hình thành và hoạt động sôi nổi của hệ thống cảng hàng hóa. Trước đây, Cần Giờ là địa phương duy nhất giáp biển của Thành phố Hồ Chí Minh, với đường bờ biển chỉ dài 17km. Từ ngày 1/7/2025, Thành phố Hồ Chí Minh hợp nhất với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, đường bờ biển của thành phố tăng gấp hơn 5 lần, dài 89km.
Theo Tiến sĩ khoa học, kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn (chuyên gia quy hoạch đô thị), sau hợp nhất, quy mô hệ thống cảng của Thành phố Hồ Chí Minh hội tụ đầy đủ năng lực để trở thành cụm cảng lớn của cả khu vực. Sau khi Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được xây dựng, cụm cảng Cái Mép-Thị Vải-Cần Giờ sẽ trở thành cụm cảng lớn nhất Việt Nam, đủ năng lực thông quan hàng hóa xuất, nhập khẩu của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Ông Phan Chánh Dưỡng cho rằng, để hiện thực hóa tầm nhìn và chiến lược hướng biển, thành phố Hồ Chí Minh cần có những bước đi tiếp theo táo bạo với tầm mức cao hơn. Trước mắt, thành phố cần sớm định hướng phát triển không gian và quy hoạch phát triển cho toàn vùng, bao gồm quy hoạch tổng mặt bằng xây dựng, vừa có tính hấp dẫn mạnh, vừa có tính khả thi cao.
Cũng theo ông Phan Chánh Dưỡng, phát triển không gian cần được hiểu theo cách mở rộng, không giới hạn địa giới hành chính. Không gian hướng biển của thành phố Hồ Chí Minh không chỉ nhìn ở khoảng 90km đường bờ biển hiện có, mà cần nhìn rộng ra trục phát triển xuống phía Nam, bao gồm vùng ven biển của Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp. Nơi đây đang và sẽ hình thành hàng loạt cảng biển và khu công nghiệp, dịch vụ hàng hải; là trung tâm dầu khí-năng lượng lớn nhất nước với nhiều cơ sở chế biến, dịch vụ liên quan sản phẩm dầu khí.
Tuy nhiên theo ông Phan Chánh Dưỡng, tiềm năng, lợi thế mới mới chỉ là điều kiện “cần”, đòi hỏi phải có điều kiện “đủ” đó là thị trường, có nhà đầu tư, có công nghệ, kỹ thuật, quản trị chuyên nghiệp và cả đủ sự quyết tâm, biết tìm kiếm lợi ích trong sự phát triển bền vững và có cơ chế, chính sách thông thoáng, hợp lý, ổn định, thủ tục hành chính tinh gọn, minh bạch.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết, ý tưởng phát triển của thành phố trong giai đoạn mới là hình thành 3 vùng, 3 hành lang và 5 động lực tăng trưởng. Một trong 3 vùng lấy Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) là thủ phủ kinh tế biển; một trong 3 hành lang là hướng Đông, hướng biển; một trong 5 động lực là dịch vụ logistics gắn với cảng biển.
Trong chiến lược phát triển kinh tế biển, Thành phố Hồ Chí Minh xác định ba lĩnh vực trọng tâm: Kinh tế hàng hải và logistics; dầu khí-năng lượng-năng lượng tái tạo; du lịch và đô thị biển. Thành phố đang định hướng phát triển cụm cảng-logistics thông minh Cái Mép-Thị Vải-Cần Giờ theo mô hình siêu cảng số và hệ thống logistics tích hợp, vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data). Mục tiêu là hình thành trung tâm logistics biển hàng đầu Đông Nam Á, cửa ngõ kết nối trực tiếp với các chuỗi cung ứng toàn cầu. Cụm cảng này sẽ nằm trong chuỗi liên kết giữa cảng biển-hàng không-khu thương mại tự do (FTZ), tạo nên hệ sinh thái logistics hiện đại, thông minh và bền vững. Hiện nay, logistics là một trong năm trụ cột phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh, đóng góp 10 -15% GRDP thành phố.
Định hướng phát triển kinh tế biển, trong Dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội Đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I (nhiệm kỳ 2025-2030) cũng đã xác định kinh tế biển sẽ là ngành kinh tế mũi nhọn, một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy tăng trưởng của thành phố trong giai đoạn phát triển mới.
Với quyết tâm chính trị cao và lộ trình rõ ràng, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế là đầu tàu kinh tế biển của cả nước và trở thành một mắt xích không thể thay thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Giấc mơ vươn ra đại dương giờ đây đã có đủ hình hài, vị thế và sức mạnh để hiện thực hóa, mở ra một kỷ nguyên tăng trưởng mới đầy bứt phá cho "Hòn ngọc Viễn Đông".
