Không gian phát triển mở rộng, yêu cầu tư duy quy hoạch mới
Sau hợp nhất với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh mới hình thành một thực thể hành chính, kinh tế có quy mô hơn 6.700 km², dân số hơn 14 triệu người, phát triển theo mô hình “1 trung tâm, 3 vùng, 1 đặc khu”. Đây không chỉ là sự mở rộng về địa giới, mà là sự tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, liên kết vùng và hội nhập quốc tế.
Với 5 trụ cột phát triển gồm: Trung tâm công nghiệp, logistics, trung tâm tài chính quốc tế, du lịch-công nghiệp văn hóa và giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh hội tụ đủ điều kiện để hình thành khu thương mại tự do gắn với cảng biển, có năng lực cạnh tranh khu vực trên cơ sở các dư địa về vị trí địa lý, hạ tầng, nguồn lực đều có những lợi thế then chốt.
Trong bức tranh tổng thể đó, xã Nhà Bè sau sáp nhập nổi lên như một không gian phát triển chiến lược, nơi giao thoa giữa đô thị trung tâm, khu cảng biển, logistics và vùng kinh tế trọng điểm phía nam.
Là vùng đất mang đậm dấu ấn lịch sử và bản sắc sông nước Nam Bộ, Nhà Bè từ lâu giữ vai trò không gian dự trữ phát triển của Thành phố. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn hiện nay, Nhà Bè đang đứng trước “thời cơ vàng” để chuyển mình mạnh mẽ hơn nữa.
Hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược đang và sẽ được triển khai như đường Vành đai 3, trục hạ tầng giao thông xương sống Nguyễn Hữu Thọ-Nguyễn Văn Linh được mở rộng, phát triển Khu đô thị-cảng Hiệp Phước, cùng các kết nối với khu nam và Thành phố Thủ Đức (cũ)… đã và đang mở ra không gian phát triển mới cho địa phương này. Những dự án này không chỉ cải thiện khả năng kết nối, mà còn đặt nền móng để địa phương trở thành trung tâm đô thị-công nghiệp-logistics hiện đại.
Dư địa là vậy nhưng thách thức để Nhà Bè “cất cánh” cũng không hề nhỏ. Bí thư Đảng ủy xã Nhà Bè Phan Ngọc Phúc cho biết: Tốc độ đô thị hóa nhanh cũng dẫn đến quá tải hạ tầng, suy giảm chất lượng môi trường sống và đánh mất bản sắc tự nhiên vốn có. Đặc biệt, với điều kiện tự nhiên sông nước, chịu tác động rõ nét của biến đổi khí hậu và nước biển dâng, Nhà Bè nếu không có những chiến lược, kế hoạch dài hạn thì dễ phát triển theo lối mòn “đô thị hóa bằng mọi giá”.
Cần tầm nhìn quy hoạch dài hạn và bền vững
Trong chiến lược phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn 2050, khu nam của Thành phố với trọng tâm là Nhà Bè, Bình Chánh và quận 7 trước đây được xác định là vùng động lực tăng trưởng mới, gắn kết giữa công nghiệp, cảng biển, dịch vụ, nhà ở và hạ tầng xanh.
Các chuyên gia quy hoạch cho rằng: Để bứt phá và phát triển đúng tiềm năng, Nhà Bè phải được quy hoạch theo một tầm nhìn tổng thể, đồng bộ và dài hạn, trong đó phát triển kinh tế phải song hành với bảo tồn không gian sinh thái và nâng cao chất lượng sống của người dân. Hệ sinh thái này không chỉ là mở rộng không gian xây dựng, mà còn là tái cấu trúc không gian sống, tổ chức lại sử dụng đất, quản lý dân cư và hạ tầng một cách khoa học.
Theo định hướng của Thành phố, Nhà Bè cần phát triển theo mô hình “đô thị sinh thái-thông minh-thích ứng biến đổi khí hậu”, tận dụng lợi thế sông nước, mảng xanh và không gian mở; phát triển kinh tế gắn với du lịch, văn hóa và dịch vụ, để trở thành một “đô thị xanh bên dòng sông”, chứ không phải một khu đô thị bê tông hóa đơn thuần.
Trong tầm nhìn lâu dài, Nhà Bè được định hình phát triển với ba định hướng trọng tâm trong giai đoạn mới gồm: Tổ chức đầu tư hạ tầng đồng bộ, đi trước một bước. Hạ tầng giao thông, kỹ thuật và xã hội phải được phát triển đồng bộ, bảo đảm kết nối thuận lợi với các khu vực khác của Thành phố, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế và cải thiện chất lượng sống của người dân.
Tiếp đó là xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, doanh nghiệp làm động lực và chuyển đổi số làm công cụ. Một mô hình quản trị hiệu quả sẽ giúp Nhà Bè khai thác tốt tiềm năng, đồng thời hạn chế các hệ lụy tiêu cực của quá trình đô thị hóa nhanh.
Đặc biệt, quy hoạch và phát triển sẽ theo hướng sinh thái và thích ứng, coi bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu là nguyên tắc xuyên suốt trong mọi quyết định quy hoạch và đầu tư.
Những chiến lược, quy hoạch mới của Nhà Bè cũng cần phù hợp, đồng bộ với Quyết định số 1125/QĐ-TTg ngày 11/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ về điều chỉnh quy hoạch chung Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2040, tầm nhìn 2060.
Trong không gian và tâm thế mới, Nhà Bè được cho thấy quyết tâm rất lớn để sớm trở thành khu đô thị cửa ngõ phía nam: Hiện đại, sinh thái, đáng sống, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tại Nghị quyết 31/NQ-TW ngày 30/12/2022 của Bộ Chính trị, đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, dịch vụ, logistics hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Những chiến lược này sẽ sớm “đơm hoa kết trái” trên cơ sở một bản quy hoạch đúng, một phương thức quản trị tốt, một hành động quyết liệt để Nhà Bè không chỉ “lớn lên”, mà lớn lên một cách bền vững, hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc sông nước đặc trưng của vùng đất phía nam Thành phố.
