Những năm gần đây, Cần Thơ đã tích cực tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững, gắn với chiến lược tăng trưởng xanh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Việc triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp” không chỉ góp phần thay đổi phương thức canh tác truyền thống mà còn tạo bước chuyển mạnh mẽ trong nhận thức của nông dân, hướng đến sản xuất hiệu quả, thân thiện với môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.
Theo ngành nông nghiệp thành phố, các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, giảm phát thải đã mang lại hiệu quả rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường. Thông qua áp dụng các quy trình kỹ thuật như “1 phải 5 giảm”, tưới khô xen kẽ, giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, chi phí sản xuất giảm từ 8–24%. Lượng giống sử dụng giảm 30–50%, tiết kiệm từ 30–70 kg phân bón/ha, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 1–4 lần, lượng nước tưới giảm đến 40%.
Nhờ đó, năng suất lúa tăng từ 2,4–7%, lợi nhuận của nông dân tăng 12–50%, tương đương 4–7,6 triệu đồng/ha mỗi vụ. Đáng chú ý, lượng phát thải khí nhà kính giảm từ 2–12 tấn CO₂/ha, góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm phát thải và bảo vệ môi trường.
Đến nay, Cần Thơ đã triển khai khoảng 76.000 ha lúa trong khuôn khổ Đề án, với 12 mô hình sản xuất đang hoạt động hiệu quả. Năng suất lúa tăng ổn định từ 0,3–0,7 tấn/ha so với canh tác truyền thống; chi phí giảm hơn 1 triệu đồng/ha; lợi nhuận tăng từ 6,6–36,7%. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng và phát triển thương hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”, hướng đến thị trường trong nước và xuất khẩu.
Góp phần quan trọng vào kết quả này là hệ thống Tổ khuyến nông cộng đồng được thành lập tại hầu hết các địa phương có sản xuất nông nghiệp. Thông qua các lớp tập huấn, hội thảo, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và xây dựng mô hình trình diễn, lực lượng khuyến nông đã giúp nông dân tiếp cận nhanh hơn với quy trình sản xuất lúa chất lượng cao.
Ông Phùng Thái Duy, Tổ khuyến nông cộng đồng xã Vĩnh Thuận Đông cho biết, đơn vị đã phối hợp các ngành hỗ trợ nông dân thực hiện đúng quy trình sản xuất, hình thành hơn 500 ha lúa đạt tiêu chuẩn của Đề án. Nhiều hợp tác xã khẳng định hiệu quả rõ rệt khi áp dụng tưới ướt–khô xen kẽ, sạ hàng, giảm giống, giảm phân bón và nâng cao giá trị sản phẩm.
Là một trong những hợp tác xã tham gia Đề án, ông Trần Trung Kiên, Giám đốc Hợp tác xã Phước Lộc, xã Trường Long Tây, chia sẻ: “Nếu như làm theo ướt khô xen kẽ thì hiệu quả hơn nhiều, giảm chi phí. Thí dụ như mình cấy, sạ hàng thì lợi nhuận rất cao vì ít sâu bệnh, nhẹ phân, nhẹ giống. Hồi trước 1 ha 150 ký giống thì hiện nay chỉ còn 60 ký. Hiện nay, hơn 200 ha lúa của hợp tác xã thì có hơn 100 ha đạt chất lượng”.
Tương tự, ông Trương Phú Quốc, Giám đốc Hợp tác xã Thuận Tiến, xã Vĩnh Thuận Đông, cho biết: “Các phần hỗ trợ cho hợp tác xã, hướng dẫn công tác sản xuất lúa, cũng như thu gom rơm rạ, quản lý nước,… bà con nông dân tiếp thu được rất nhiều và thực hiện cũng tốt. Lúa chất lượng cao bán được giá cao hơn, lúa sạch hơn, lợi nhuận cao hơn. Giá lúa cao hơn khoảng 1.000 đồng một ký so với sản xuất đại trà”.
Song song với nâng cao chất lượng hạt gạo, Cần Thơ đẩy mạnh tận dụng phụ phẩm nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn. Thay vì đốt rơm rạ gây ô nhiễm môi trường, nhiều nông dân đã sử dụng chế phẩm vi sinh để xử lý rơm rạ, cải tạo đất và giảm chi phí sản xuất. Một số mô hình còn kết hợp trồng nấm rơm, nuôi bò, nuôi trùn quế, sản xuất phân hữu cơ, mang lại nguồn thu ổn định.
Ông Phạm Văn Hùng, phường Long Phú, thành phố Cần Thơ chia sẻ, trước đây rơm rạ sau thu hoạch thường bị đốt bỏ, nay được tận dụng trồng nấm rơm, mang lại lợi nhuận hàng chục triệu đồng mỗi tháng. “Bây giờ mình lấy rơm vô làm nấm nên không có đốt đồng khói bay gây ô nhiễm, mà còn có lợi nhuận, lợi rất nhiều”, ông Hùng nói.
Một dấu mốc quan trọng là Cần Thơ đã xuất khẩu thành công lô gạo đầu tiên mang nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” sang Nhật Bản. Thành công này khẳng định hướng đi đúng đắn của Nghị quyết Đảng bộ thành phố trong phát triển nông nghiệp xanh, nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên khẳng định, Nghị quyết Đảng bộ thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 Cần Thơ trở thành trung tâm nông nghiệp hiện đại, sinh thái, ứng dụng công nghệ cao của vùng; đến năm 2045 trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và điều phối phát triển nông nghiệp phát thải thấp của Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo đó, thành phố tiếp tục chuyển dịch từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp số; tổ chức các vùng sản xuất tập trung gắn với chế biến sâu, logistics và thị trường tiêu thụ; phát triển chuỗi giá trị khép kín, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và có sức cạnh tranh cao.
