Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, phóng viên Báo Nhân Dân đã cuộc phỏng vấn Đại sứ Mai Phan Dũng, Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại Geneva, Thụy Sĩ về những thành tựu của đất nước sau 40 năm tiến hành công cuộc Đổi mới; về ý nghĩa và tầm quan trọng của Đại hội Đảng lần thứ XIV đối với sự phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Phóng viên: Thưa Đại sứ, có rất nhiều ý kiến cho rằng, Đại hội lần thứ VI (năm 1986) của Đảng đã mở ra bước ngoặt về đổi mới tư duy đối ngoại của Việt Nam. Sau gần 40 năm Đổi mới, hội nhập quốc tế, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, khá toàn diện, vậy Đại sứ có thể chia sẻ một số thành tựu nổi bật trong lĩnh vực đối ngoại mà Việt Nam đã đạt được trong thời gian qua?
Đại sứ Mai Phan Dũng: Đại hội lần thứ VI của Đảng năm 1986 thực sự là bước ngoặt lịch sử, mở ra công cuộc Đổi mới toàn diện, trong đó có đổi mới tư duy đối ngoại. Từ chỗ bị bao vây, cấm vận, Việt Nam chuyển từ đối đầu sang đối thoại, từng bước phá thế cô lập, bình thường hóa và mở rộng quan hệ với các nước, chủ động hội nhập khu vực và quốc tế, hình thành và kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế.
Qua 40 năm, tư duy và đường lối đối ngoại của Đảng ta không ngừng được đổi mới và hoàn thiện. Nếu như Đại hội VII xác định “Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới”, thì qua các kỳ Đại hội, tư duy ấy từng bước được nâng tầm. Như đã được khẳng định, trong thời kỳ đổi mới, chúng ta chuyển từ “muốn là bạn” sang “sẵn sàng là bạn”, rồi đến “là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế”. Từ nhận thức phân biệt cứng nhắc “bạn-thù”, Đảng ta phát triển tư duy “đối tác và đối tượng”, “hợp tác và đấu tranh”; kết hợp chặt chẽ giữa độc lập, tự chủ với hội nhập sâu rộng.
Đặc biệt, Đại hội XIV lần đầu tiên xác định đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”, đánh dấu bước phát triển mới về tư duy chiến lược của Đảng, tạo nền tảng để đối ngoại Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới với tâm thế chủ động và tự chủ chiến lược cao hơn.
Nhìn lại chặng đường 40 năm, những thành tựu đạt được có thể khẳng định bằng những dấu mốc cụ thể và đầy sức thuyết phục.
Trước hết, đối ngoại đã đóng góp trực tiếp và hiệu quả vào nhiệm vụ bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước. Với tinh thần bảo vệ Tổ quốc 'từ sớm, từ xa', ngành ngoại giao đã chủ động phối hợp chặt chẽ với các lực lượng quốc phòng và an ninh để hóa giải các thách thức, ngăn ngừa nguy cơ xung đột và xử lý khôn khéo các vấn đề nảy sinh ngay từ khi mới hình thành. Chúng ta đã thành công trong việc giải quyết các vấn đề biên giới trên đất liền thông qua đàm phán và pháp lý, xây dựng đường biên giới hữu nghị, ổn định với các nước láng giềng. Trên biển, Việt Nam luôn kiên trì bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của mình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước UNCLOS 1982. Thành tựu lớn nhất chính là việc giữ vững được môi trường hòa bình và ổn định chính trị, tạo tiền đề vững chắc để phát triển kinh tế và nâng cao vị thế đất nước.
Thứ hai, đối ngoại đã giúp Việt Nam mở rộng 'vòng tay bè bạn', tạo dựng một môi trường quốc tế hòa bình và rộng mở. Kiên trì đường lối đa phương hóa, đa dạng hóa, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 193/193 quốc gia trên thế giới; đồng thời thiết lập mạng lưới đối tác sâu rộng với 42 quốc gia là đối tác toàn diện trở lên, trong đó có 15 đối tác chiến lược toàn diện, bao gồm tất cả các thành viên trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và các nước lớn, tạo nên một hệ thống "đan xen lợi ích" vững chắc. Chính sự tin cậy và mối quan hệ hữu nghị với các quốc gia đã trở thành nhịp cầu đưa Việt Nam kết nối sâu rộng với dòng chảy chung của thế giới.
Thứ ba, đối ngoại đã thực sự trở thành một 'cánh tay nối dài' giúp thu hút các nguồn lực quan trọng về cho đất nước. Việc chuyển hóa thành công các mối quan hệ chính trị tốt đẹp thành những kết quả hợp tác kinh tế thực chất đã giúp Việt Nam thu hút được nguồn ngoại lực to lớn để bổ sung cho nội lực. Chúng ta đã tham gia tích cực vào WTO, tận dụng hiệu quả mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) để mở rộng thị trường, đưa Việt Nam vào nhóm 20 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Bên cạnh việc đó, đối ngoại còn đóng vai trò quan trọng trong việc đưa Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với các xu hướng mới như kinh tế số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo hay công nghiệp bán dẫn. Đồng thời, công tác đối ngoại cũng góp phần hiệu quả trong việc kết nối và khơi thông nguồn lực tri thức, kinh tế từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hướng về xây dựng đất nước. Những yếu tố trên đã góp phần giúp nền kinh tế Việt Nam không chỉ mở rộng về quy mô mà còn cải thiện đáng kể về chất, có vị thế vững chắc và chủ động hơn trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Thứ tư, đối ngoại đã thực sự trở thành điểm tựa vững chắc để bảo vệ và thúc đẩy lợi ích của Việt Nam trong một thế giới đầy biến động. Trong quan hệ song phương, ngoại giao giúp củng cố sự tin cậy chiến lược và tạo ra sự đan xen lợi ích với các đối tác. Trên bình diện đa phương, Việt Nam chủ động tham gia đàm phán, xây dựng văn kiện, xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến lợi ích và hình ảnh quốc gia, qua đó bảo vệ và thúc đẩy lợi ích quốc gia một cách hiệu quả. Với tinh thần “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”, chúng ta không chỉ chú trọng công tác bảo hộ công dân, hỗ trợ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, mà còn chủ động đồng hành để bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Song song với đó, công tác ngoại giao văn hóa và thông tin đối ngoại được triển khai ngày càng bài bản, hiệu quả góp phần lan tỏa hình ảnh một Việt Nam hòa bình, phát triển và giàu bản sắc, trở thành công cụ quan trọng để xây dựng “sức mạnh mềm” của quốc gia.
Thứ năm, uy tín và vị thế quốc tế của Việt Nam có sự chuyển biến về chất, phản ánh sự trưởng thành vượt bậc của nền ngoại giao nước nhà. Những nhiệm kỳ thành công tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Hội đồng Nhân quyền với số phiếu bầu kỷ lục, hay việc tổ chức thành công các hội nghị thượng đỉnh tầm cỡ thế giới, cũng như vai trò ngày càng quan trọng trong các cấu trúc khu vực như ASEAN và APEC, là minh chứng rõ nét cho sự tin cậy mà cộng đồng quốc tế dành cho Việt Nam. Đặc biệt, bản sắc “Ngoại giao cây tre” với gốc vững là lợi ích dân tộc, thân chắc là đường lối tự chủ và cành uyển chuyển là sự linh hoạt về sách lược đã giúp Việt Nam trở thành một điểm sáng về ổn định giữa các xu thế đối đầu địa chính trị phức tạp hiện nay.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là một dấu mốc có ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng, mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước với tầm nhìn dài hạn, định hướng chiến lược rõ ràng và quyết tâm chính trị rất cao của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta.
Cuối cùng, từ một quốc gia "đi sau" trong các tiến trình quốc tế, chúng ta đã vươn lên trở thành thành viên chủ động, tích cực của hơn 70 tổ chức và diễn đàn đa phương quan trọng, tham gia đóng góp thực chất và có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu và định hình các cơ chế đa phương. Hình ảnh những chiến sĩ 'mũ nồi xanh' Việt Nam tham gia các sứ mệnh gìn giữ hòa bình tại những khu vực xa xôi, đã để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng bạn bè quốc tế. Việt Nam cũng đang tích cực tham gia vào thực hiện Chương trình nghị sự 2030 về phát triển bền vững, Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu; thúc đẩy các sáng kiến về an ninh lương thực, bình đẳng giới, quyền con người; tham gia cơ chế ứng phó đại dịch, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ quốc tế. Từ vị thế “tham gia”, Việt Nam từng bước chuyển sang “đóng góp và kiến tạo”, qua đó kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia-dân tộc với trách nhiệm quốc tế.
Có thể nói, từ “phá thế bao vây” đến “chủ động kiến tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển”, những thành tựu của đối ngoại 40 năm sau Đổi mới đã góp phần làm nên diện mạo Việt Nam hôm nay.
Phóng viên: Là một trong những đại biểu tham dự Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, vậy theo Đại sứ, Đại hội lần này có ý nghĩa và tầm quan trọng như thế nào đối với sự phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới?
Đại sứ Mai Phan Dũng: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là một dấu mốc có ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng, mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước với tầm nhìn dài hạn, định hướng chiến lược rõ ràng và quyết tâm chính trị rất cao của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định, Đại hội XIV “đánh dấu bước chuyển tiếp quan trọng của sự nghiệp cách mạng; khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và năng lực lãnh đạo của Đảng trong định hướng tương lai của dân tộc trong bối cảnh thế giới biến đổi sâu sắc và phức tạp”.
Đại hội đã tổng kết sâu sắc 40 năm Đổi mới, khẳng định những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà đất nước đạt được, đồng thời thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế, thách thức cần vượt qua trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường. Trên cơ sở đó, Đại hội xác định mục tiêu tổng quát là giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển nhanh và bền vững; nâng cao đời sống nhân dân; tăng cường tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới; phấn đấu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao. Đây là những mục tiêu có tính chiến lược, gắn với hai dấu mốc 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước.
Một điểm nổi bật của Đại hội XIV là tiếp tục hoàn thiện và phát triển tư duy lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển, phát huy vai trò của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; lấy nhân dân làm trung tâm, chủ thể và động lực của sự phát triển. Từ góc độ thực thi, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ “nói” sang “làm”, từ nhận thức sang hành động, lấy hiệu quả thực chất và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo cao nhất của việc thực hiện Nghị quyết. Như vậy, ý nghĩa của Đại hội XIV không chỉ nằm ở tầm nhìn chiến lược, mà còn ở quyết tâm đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị quốc gia và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện để biến các mục tiêu lớn thành kết quả cụ thể.
Có thể nói, Đại hội XIV không chỉ là sự kế thừa và phát triển thành tựu của các nhiệm kỳ trước, mà còn là sự khởi đầu của một chặng đường mới – nơi Việt Nam bước vào kỷ nguyên với khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc được đặt trong tầm nhìn dài hạn, với quyết tâm cao biến Nghị quyết của Đảng thành những kết quả cụ thể, thiết thực trong đời sống nhân dân.
Phóng viên: Với cương vị là Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại Geneva, Thụy Sĩ, Đại sứ có thể cho biết, trong quá trình triển khai đường lối đối ngoại dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Phái đoàn Thường trực Việt Nam tại Geneva đã triển khai những hoạt động trọng tâm, điểm nhấn nào trong giai đoạn cùng nhân dân cả nước thi đua phấn khởi hướng tới và chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng?
Đại sứ Mai Phan Dũng: Trong những thành tựu chung của đối ngoại Việt Nam sau 40 năm Đổi mới, có sự đóng góp quan trọng của ngoại giao đa phương. Tại Geneva - một trong những trung tâm đa phương lớn nhất thế giới, những dấu ấn đó được thể hiện rõ nét.
Đặc biệt, năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, địa bàn Geneva có khối lượng hoạt động đa phương rất lớn, với cường độ cao và phạm vi rộng. Trong năm 2025, Phái đoàn đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trong nước tham gia, theo dõi và đóng góp tại hơn 3.000 hội nghị, cuộc họp và tham vấn của trên 30 tổ chức quốc tế tại Geneva, trải đều trên các trụ cột an ninh-chính trị, kinh tế-phát triển, nhân quyền, y tế, lao động, khoa học-công nghệ và giải trừ quân bị.
Đại hội XIV không chỉ là sự kế thừa và phát triển thành tựu của các nhiệm kỳ trước, mà còn là sự khởi đầu của một chặng đường mới – nơi Việt Nam bước vào kỷ nguyên với khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc được đặt trong tầm nhìn dài hạn, với quyết tâm cao biến Nghị quyết của Đảng thành những kết quả cụ thể, thiết thực trong đời sống nhân dân.
- Đại sứ Mai Phan Dũng, Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại Geneva, Thụy Sĩ -
Cùng với đó, có gần 50 đoàn công tác từ trong nước, bao gồm nhiều đoàn cấp cao, đã sang làm việc tại địa bàn, qua đó tăng cường sự hiện diện và tiếng nói của Việt Nam trong các tiến trình đàm phán, xây dựng văn kiện quốc tế. Đặc biệt, tại Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc – năm cuối của nhiệm kỳ 2023-2025 và chuẩn bị cho nhiệm kỳ 2026-2028, Việt Nam tiếp tục để lại dấu ấn rõ nét thông qua việc tham dự đầy đủ các khóa họp, góp phần bảo vệ quan điểm, chính sách và hình ảnh của Việt Nam một cách khách quan, cân bằng và xây dựng. Việt Nam đã đề xuất, đồng bảo trợ và thúc đẩy nhiều sáng kiến, nghị quyết và tuyên bố chung được đông đảo quốc gia ủng hộ, tập trung vào bảo vệ quyền của các nhóm dễ bị tổn thương, thúc đẩy quyền lương thực, bình đẳng giới, quyền của người khuyết tật và lồng ghép nhân quyền với ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển bền vững. Cùng với các bộ, ngành trong nước, Việt Nam đã bảo vệ thành công Báo cáo quốc gia chu kỳ IV theo Cơ chế Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) và tích cực thực hiện các nghĩa vụ theo Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CERD) và Công ước về quyền của người khuyết tật (CRPD), Công ước xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ (CEDAW) qua đó tiếp tục khẳng định cách tiếp cận nhân quyền dựa trên đối thoại, hợp tác và trách nhiệm.
Trong lĩnh vực kinh tế-thương mại-phát triển, Việt Nam tham gia tích cực các thảo luận tại các cơ chế liên quan; đặc biệt là các thảo luận về cải cách Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), cũng như đóng góp thực chất vào việc xây dựng văn kiện kết quả Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD16). Từ đầu năm 2026 đến nay, Phái đoàn đã đón 4 đoàn lãnh đạo cấp cao sang triển khai các hoạt động đối ngoại tại địa bàn, trong đó có đoàn Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình làm việc về trung tâm tài chính quốc tế, đoàn Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn dự Lễ ký Hiến chương Hội đồng Hòa bình về chấm dứt xung đột tại Dải Gaza; đoàn Lãnh đạo Bộ Ngoại giao tham dự Diễn đàn Thế giới Davos 2026, và đoàn liên ngành bảo vệ Công ước về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW).
Thứ hai, trong bối cảnh tình hình chính trị, kinh tế thế giới diễn biến nhanh chóng, phức tạp, Phái đoàn đặc biệt chú trọng công tác theo dõi, phân tích và đánh giá sát sao các xu hướng lớn, những vấn đề mới nổi và tác động đa chiều đối với Việt Nam, qua đó cung cấp thông tin tham mưu kịp thời, có chiều sâu cho Bộ Ngoại giao và các cơ quan chức năng trong nước. Để phục vụ hiệu quả công tác này, Phái đoàn duy trì và mở rộng các hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc thường xuyên với lãnh đạo và quan chức cấp cao của nhiều tổ chức quốc tế và đối tác tại Geneva, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính, khoa học-công nghệ và phát triển bền vững; đồng thời tổ chức các tọa đàm, hội thảo chuyên đề nhằm trao đổi, làm rõ những vấn đề Việt Nam quan tâm, góp phần nâng thiết thực vào công tác hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại và hội nhập quốc tế của đất nước.
Thứ ba, công tác ngoại giao phục vụ phát triển tiếp tục được đẩy mạnh với những kết quả cụ thể. Phái đoàn đã kết nối và thu xếp các hoạt động làm việc giữa lãnh đạo cấp cao Việt Nam với các định chế tài chính và tổ chức quốc tế lớn; tổ chức các tọa đàm, hội thảo về các chủ đề đa dạng như trung tâm tài chính quốc tế, tài chính xanh và nông nghiệp bền vững, thuế đối ứng của Mỹ, với sự tham gia của nhiều chuyên gia uy tín đến từ Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế, các hiệp hội và doanh nghiệp tại Thụy Sĩ.
Đồng thời, Phái đoàn cũng chú trọng ngoại giao văn hóa, thông tin đối ngoại và công tác cộng đồng, tổ chức nhiều hoạt động quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam; tăng cường gắn kết với cộng đồng người Việt Nam tại địa bàn; lan tỏa tinh thần, nội dung của Đại hội XIV tới bà con và bạn bè quốc tế.
Đặc biệt, trong không khí chào mừng Đại hội XIV của Đảng, Phái đoàn đã chủ động gặp gỡ, tiếp xúc lãnh đạo các tổ chức quốc tế để thông tin về kết quả phát triển kinh tế-xã hội và định hướng chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn mới. Nhân dịp này, Phái đoàn đã nhận được thư và thông điệp chúc mừng Đại hội Đảng XIV của nhiều tổ chức quốc tế như Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi đỏ quốc tế (IFRC). Các tổ chức đều đánh giá cao những thành tựu phát triển của Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, ghi nhận những đóng góp tích cực của Việt Nam đối với chủ nghĩa đa phương, bày tỏ tin tưởng Việt Nam sẽ tiếp tục thực hiện thành công mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045; đồng thời khẳng định mong muốn tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Việt Nam trên cơ sở các định hướng chính sách mới.
Có thể khẳng định rằng, với tinh thần triển khai công tác một cách nghiêm túc, chủ động, có trọng tâm, trọng điểm, Phái đoàn Việt Nam tại Geneva không chỉ góp phần triển khai hiệu quả công tác đối ngoại nói chung và ngoại giao đa phương nói riêng, mà còn góp phần cụ thể, thiết thực chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!
