Từ vùng đất lịch sử đến tâm điểm nông nghiệp mới

Xã Hòn Đất hôm nay là kết tinh của sự hội tụ và khát vọng phát triển. Được thành lập theo Nghị quyết số 1654/NQ-UBTVQH15 vào giữa năm 2025, xã mới là sự hợp nhất từ các xã Thổ Sơn, Nam Thái Sơn, Lình Huỳnh và thị trấn Hòn Đất. Với diện tích tự nhiên rộng lớn lên tới 281,70 km2 và dân số hơn 61.000 người, Hòn Đất không chỉ sở hữu nguồn lực lao động dồi dào từ cộng đồng các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer mà còn mang trong mình bề dày lịch sử cách mạng với Di tích Quốc gia Ba Hòn.

Tuy nhiên, giá trị của Hòn Đất không chỉ nằm ở quá khứ. Với gần 20.000 ha đất canh tác và sản lượng hàng năm vượt ngưỡng 247.000 tấn, nơi đây từ lâu đã được xem là vựa lúa chiến lược của tỉnh. Thế nhưng, trước áp lực khốc liệt của biến đổi khí hậu và những rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, lãnh đạo địa phương đã nhìn nhận thẳng thắn: Không thể mãi sản xuất theo lối cũ.

Việc chuyển dịch từ tư duy “sản lượng” sang “giá trị và bền vững” không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn. Thực hiện Quyết định số 1490/QĐ-TTg về Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long”, Hòn Đất đã nhanh chóng bắt tay vào cuộc. Những kết quả bước đầu tại các Hợp tác xã trên địa bàn đã minh chứng cho tính đúng đắn của lộ trình này.

Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Vinacam, mô hình thí điểm 50 ha trong vụ Đông Xuân 2024-2025 đã mang lại những thay đổi kinh ngạc. Ông Lê Tấn Đức, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã phấn khởi chia sẻ về sự khác biệt giữa canh tác truyền thống và quy trình mới. Theo đó, lượng giống gieo sạ giảm từ 120 kg/ha xuống còn 70 kg/ha. Số lần phun thuốc giảm 1,8 lần (tương đương giảm 22% chi phí). Giá lúa bán ra cao hơn thị trường khoảng 300 đồng/kg. Kết quả, mô hình giúp nông dân tăng thêm lợi nhuận 6,6 triệu đồng/ha. Đặc biệt, với giống lúa DS1, lợi nhuận đạt trên 55 triệu đồng/ha. Nhưng con số ấn tượng nhất lại nằm ở giá trị môi trường: giảm phát thải trên 13 tấn cacbonic quy đổi mỗi héc-ta so với cách làm cũ.

Tại Hợp tác xã Tân Thuận, câu chuyện nông nghiệp xanh còn tiến xa hơn khi chạm ngõ thị trường tín chỉ carbon. Ông Nguyễn Thanh Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã, cho biết 70 ha lúa của đơn vị đang phối hợp với Công ty Net Zero Carbon và BSB Nanotech để đo đạc và cấp tín chỉ. Dự kiến, nông dân sẽ thu về thêm khoảng 2,5 triệu đồng/ha từ việc bán “không khí sạch”.

Bên cạnh đó, tư duy “phế phẩm là tài nguyên” đang dần hình thành. Rơm rạ sau thu hoạch thay vì bị đốt bỏ gây ô nhiễm đã được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc trồng nấm, mở ra thêm một kênh thu nhập đáng kể cho bà con. Theo lãnh đạo Phòng Kinh tế xã Hòn Đất, địa phương đã triển khai cho 24 hợp tác xã tham gia đề án với tổng diện tích 8.000 ha. Năng suất bình quân đạt mức ấn tượng 11,2 tấn/ha trong khi chi phí sản xuất giảm khoảng 3,5 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh tổng thể, con đường “xanh hóa” vẫn còn gập ghềnh: Diện tích lúa phát thải thấp hiện mới chiếm 7,2% tổng diện tích canh tác, chưa tương xứng với tiềm năng của một xã có diện tích lớn nhất nhì vùng. Hệ thống thủy lợi nội đồng tại một số khu vực chưa đáp ứng được kỹ thuật “ướt-khô xen kẽ”-yếu tố then chốt để giảm khí metan. Một bộ phận người dân vẫn giữ thói quen sản xuất nhỏ lẻ, ngại liên kết, gây khó khăn cho việc quy hoạch vùng nguyên liệu lớn.

Chiến lược “6 mũi nhọn” đưa Hòn Đất vươn xa

Để đạt mục tiêu 12.000 ha lúa chất lượng cao vào năm 2030, Đảng bộ xã Hòn Đất đã xác định lộ trình với 6 giải pháp trọng tâm: Thay đổi tư duy, nâng tầm nhận thức; Quy hoạch và hạ tầng đồng bộ; Thu hút “đại bàng” vào nông nghiệp; Công nghệ là động lực cốt lõi; Thắt chặt liên kết chuỗi giá trị; Đào tạo thế hệ “Nông dân xanh”.

Theo đó, Hòn Đất xác định coi truyền thông là vai trò quan trọng hàng đầu. Nông dân phải hiểu rằng sản xuất xanh không chỉ là bảo vệ môi trường, mà là tấm thông hành để hạt gạo Hòn Đất bước vào các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản với giá cao nhất.

Địa phương sẽ tập trung xây dựng mã số vùng trồng và đầu tư thủy lợi hiện đại. Quản lý nước thông minh không chỉ giúp tiết kiệm 30-50% lượng nước tưới mà còn là điều kiện tiên quyết để thực hiện cơ giới hóa đồng bộ.

Xã cam kết trải thảm đỏ mời gọi các doanh nghiệp lớn đầu tư vào khâu sơ chế và chế biến sâu. Chỉ khi có sự đồng hành của doanh nghiệp, chuỗi giá trị mới được khép kín và đầu ra cho nông dân mới thực sự bền vững.

Hòn Đất đã, đang và sẽ ứng dụng mạnh mẽ công nghệ 4.0. Từ thiết bị bay (drone) trong gieo sạ, phun thuốc đến quản lý dịch hại qua ứng dụng di động. Mục tiêu là hướng tới nền nông nghiệp chính xác, giảm thất thoát sau thu hoạch xuống dưới 5%.

Cạnh đó, xã Hòn Đất củng cố vai trò của các hợp tác xã, nâng cao năng lực đàm phán cho nông dân. Thực hiện mô hình “liên kết ngang-liên kết dọc” giữa các địa phương trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long để tạo ra sức mạnh tổng hợp về quy mô.

Tới đây, Hòn Đất không chỉ dạy kỹ thuật, mà còn đào tạo kỹ năng quản lý kinh tế hộ và tư duy kinh tế tuần hoàn. Nông dân tương lai phải là những chuyên gia trên chính mảnh đất của mình, biết tận dụng mọi phụ phẩm để tạo thành vòng lặp không chất thải.

Kỷ nguyên mới trên vùng đất anh hùng. Khát vọng về một “Hòn Đất xanh” đang dần hiện hữu trên những cánh đồng ST24, ST25, Đài Thơm 8 bạt ngàn. Hiện nay, 98% diện tích lúa của xã đã chuyển sang các giống lúa đặc sản, với hàng ngàn héc-ta áp dụng quy trình “3 giảm 3 tăng” và “1 phải 5 giảm”.

Sự chuyển mình của Hòn Đất hôm nay không chỉ là câu chuyện về năng suất hay lợi nhuận, mà là minh chứng cho tinh thần thích ứng và vươn lên trong kỷ nguyên mới. Khi những cánh đồng lúa phát thải thấp gợn sóng dưới nắng vàng, đó cũng là lúc niềm tin về một nền nông nghiệp bền vững, thịnh vượng được thắp sáng trên vùng đất anh hùng.