Từ những startup công nghệ vươn tầm quốc tế như AI Hay đến mô hình Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo (SIHUB), thành phố từng bước khẳng định vai trò đầu tàu, hiện thực hóa mục tiêu lọt Top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu vào năm 2030.
Khẳng định vị thế từ những mô hình khởi nghiệp thành công
Một trong những mục tiêu trọng tâm được xác định tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 là xây dựng thành phố trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo năng động của khu vực Đông Nam Á, thuộc nhóm 100 thành phố toàn cầu đáng sống và có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thuộc nhóm thu nhập cao.
Thực tiễn đang cho thấy những chuyển động tích cực. Theo báo cáo xếp hạng startup đầu năm 2026 của StartupBlink, hệ sinh thái Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục duy trì đà tăng hạng bốn năm liên tiếp, hiện đứng quanh vị trí 110-111 thế giới, lần đầu lọt Top 5 Đông Nam Á và thuộc Top 30 toàn cầu về blockchain.
Nổi bật trong bức tranh đó là startup AI Hay với hạng 10/458 startup tại Thành phố Hồ Chí Minh và thứ 15/836 trên cả nước. Ở khu vực Đông Nam Á, AI Hay xếp thứ 148 và đứng thứ 4.196 trong tổng số hơn 256.000 startup toàn cầu. Đáng chú ý, AI Hay là startup duy nhất trong lĩnh vực phần mềm và dữ liệu góp mặt trong top 10 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Giám đốc vận hành AI Hay cho hay, việc một công ty AI thuần phần mềm có tên trong top 10 cùng nhóm doanh nghiệp nhiều lợi thế về vốn và thị trường cho thấy sản phẩm trí tuệ nhân tạo đã bắt đầu tạo được sức cạnh tranh trực diện.
Thành lập năm 2022, AI Hay do nhóm kỹ sư từng xây dựng nhiều nền tảng số lớn trong nước sáng lập, định hình lại cách người Việt tìm kiếm và chia sẻ tri thức thông qua AI tạo sinh. Ứng dụng cho phép người dùng đặt câu hỏi và nhận câu trả lời có dẫn nguồn, phù hợp văn hóa và ngôn ngữ Việt. Sau một năm hoạt động kể từ tháng 6/2024, nền tảng đạt hơn 10 triệu lượt tải, xử lý hơn 100 triệu câu hỏi mỗi tháng.
Thành công của AI Hay không chỉ là câu chuyện riêng lẻ, mà là minh chứng cho hiệu quả của các chính sách kiến tạo môi trường đổi mới sáng tạo mà Thành phố và Trung ương đang triển khai.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng cho biết: Thành phố Hồ Chí Minh hiện thu hút khoảng 50% startup cả nước, 40% cơ sở ươm tạo và 44% vốn đầu tư, với giá trị hệ sinh thái ước đạt 7,5 tỷ USD. Trong đó, hai startup được xếp hạng “kỳ lân” là MoMo và Sky Mavis, với mức gọi vốn khoảng 300-400 triệu USD.
Những kết quả này gắn liền với lộ trình chính sách được triển khai bài bản từ năm 2016. Giai đoạn 2016-2020, thành phố ban hành Quyết định 4181/QĐ-UBND về Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới sáng tạo. Giai đoạn 2021-2025, Quyết định 672/QĐ-UBND chuyển trọng tâm từ hình thành hệ sinh thái sang nâng cao chất lượng và giá trị cốt lõi. Đặc biệt là sự khơi thông, cơ chế thông thoáng của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Bệ đỡ từ nhiều chính sách thông thoáng
Để các chính sách tiếp tục là bệ đỡ cho các doanh nghiệp, startup, hiện thành phố đã phê duyệt 4 Nghị quyết liên quan đến miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, hỗ trợ tài trợ không hoàn lại cho dự án đổi mới sáng tạo, cơ chế thử nghiệm công nghệ mới (sandbox) và chính sách thu hút nhân tài.
Đặc biệt, chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm dành cho startup thành lập tại Thành phố Hồ Chí Minh không quá 5 năm đang tạo cú hích đáng kể cho các lĩnh vực ưu tiên như thương mại điện tử, công nghệ, tài chính, logistics, giáo dục, nông nghiệp, chuyển đổi số và an ninh mạng.
Thành phố cũng đã ban hành Kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026-2028 cùng chiến lược phát triển hệ sinh thái đến năm 2030 đặt mục tiêu hình thành ít nhất một trung tâm đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế, phát triển 5.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và duy trì Top 3 cả nước về chỉ số đổi mới sáng tạo cấp tỉnh.
Để thực hiện kế hoạch này, Thành phố Hồ Chí Minh xác định phát triển ba trụ cột chính gồm: Chính sách, hạ tầng và nhân lực. Về thể chế, thành phố chủ động rà soát, đề xuất cơ chế đặc thù, thí điểm sandbox cho công nghệ mới, đồng thời nghiên cứu thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm Thành phố Hồ Chí Minh nhằm khơi thông nguồn vốn dài hạn. Cơ chế miễn trừ trách nhiệm trong thử nghiệm công nghệ mới cũng được xem là bước đột phá nhằm giảm rủi ro cho doanh nghiệp.
Về hạ tầng, Thành phố tập trung phát triển hạ tầng số đồng bộ, mở rộng phủ sóng 5G, đầu tư trung tâm dữ liệu và hệ thống tính toán hiệu năng cao. Thành phố ưu tiên thu hút đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, dữ liệu lớn và công nghệ tài chính, hướng tới tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Nguồn nhân lực được coi là yếu tố quyết định. Thành phố triển khai mô hình “Đại học khởi nghiệp”, thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu khoa học, kết nối chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và chuyên gia. Đồng thời, các chương trình đào tạo quản trị, cố vấn khởi nghiệp và kết nối nhà đầu tư được đẩy mạnh nhằm nâng cao chất lượng startup ngay từ giai đoạn đầu. Ngoài ra còn có sự tham chiếu các bài học, mô hình của các quốc gia tiên tiến.
Khơi nguồn lực từ người trẻ
Việc thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW cũng đã thúc đẩy Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng mô hình đầu mối tập trung cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh (SIHUB) ra đời theo mô hình hợp tác công-tư là khẳng định cho sự tiên phong đó.
Không chỉ là không gian vật lý, SIHUB còn vận hành nền tảng trực tuyến HCMC Open Innovation Platform (HOIP), cung cấp bản đồ đổi mới sáng tạo, kho dữ liệu và công cụ kết nối minh bạch.
Riêng năm 2025, SIHUB thu hút hơn 600 dự án tham gia bảy chương trình về AI, bán dẫn, chuyển đổi số, phát triển bền vững, fintech, công nghiệp văn hóa và khởi nghiệp sinh viên; tổ chức gần 100 khóa đào tạo cho khoảng 3.000 học viên, 10 triển lãm và hơn 100 sự kiện kết nối. Trung tâm cũng hỗ trợ doanh nghiệp tiết kiệm hơn 4 triệu kWh và giảm 3.600 tấn CO₂.
Ông Lâm Đình Thắng nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học-công nghệ phát triển nhanh, hệ sinh thái chỉ có thể vận hành hiệu quả khi các thành phần được kết nối thông suốt thông qua một đầu mối tập trung.
Thành phố Hồ Chí Minh hiện cũng đang có nhiều chính sách đồng hành, hỗ trợ công tác khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo hướng đến các trường học. Theo Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, hiện có hơn 97 trường đại học, cao đẳng tham gia hoạt động khởi nghiệp; mỗi năm tổ chức hơn 500 sự kiện và khoảng 80 cuộc thi lựa chọn dự án tiềm năng. Thành phố chiếm 40% vốn đầu tư mạo hiểm và 60% thương vụ thành công của cả nước.
Giai đoạn 2023-2030, thành phố tập trung vận hành Trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; phát triển mô hình Đại học khởi nghiệp; đẩy mạnh hợp tác quốc tế với Hàn Quốc, Đức, Canada, Úc và Singapore nhằm tiếp cận nhanh các chuẩn mực toàn cầu.
Với những lộ trình, kế hoạch dài hạn đã được đề ra, cùng với đó là khắc phục những tồn tại, hạn chế như: Nguồn vốn đầu tư mạo hiểm trong nước chưa dồi dào, thủ tục hành chính còn phức tạp, cơ chế phối hợp giữa các sở ngành chưa đồng bộ, trong khi năng lực quản trị và xây dựng mô hình kinh doanh của nhiều startup còn hạn chế, những năm tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ hứa hẹn tiếp tục bứt tốc trong công tác hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.
Những thành tựu đạt được cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước mà còn đang từng bước khẳng định vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo. Từ câu chuyện thành công của AI Hay, sự lớn mạnh của các kỳ lân như MoMo, Sky Mavis, đến mô hình SIHUB và chiến lược Đại học khởi nghiệp, tất cả cho thấy sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo.
